Kleuren van de Jalón-vallei
De natuur van Alcalalí spreekt niet met geweld, maar met lagen, geuren en licht. In de Jalón-vallei, ook wel Vall de Pop genoemd, ontvouwt zich een landschap waarin elk seizoen een ander gezicht laat zien. Het mediterrane klimaat, de beschutte ligging en de eeuwenoude wisselwerking tussen landbouw en natuur hebben hier een omgeving gevormd die tegelijk verzorgd en ruig aandoet. Rond Alcalalí liggen terrassen met amandelbomen, wijngaarden, olijfbomen en citrus, afgewisseld met droge hellingen, struikgewas en bergflanken die de vallei een herkenbaar silhouet geven. De nabijgelegen bergketens, waaronder de Sierra de Bernia, vormen daarbij een indrukwekkend decor en geven het gebied een eigen sfeer die anders aanvoelt dan die van de open kuststrook van de Marina Alta.
De natuur rondom Alcalalí is geen aaneenschakeling van dichte bossen of grote waterpartijen. Juist de afwisseling maakt deze omgeving bijzonder. Gecultiveerde percelen lopen hier over in ruigere stukken terrein, oude muilezelpaden worden omzoomd door kruiden en op rustige momenten hoor je vooral wind, vogels en insecten. De beroemde amandelbomen kleuren de vallei in januari en februari wit en roze en maken Alcalalí in die periode tot een van de bekendste plekken van de streek. Niet voor niets heeft het dorp zijn eigen bloesemfeest, Feslalí, dat helemaal in het teken staat van landschap, landbouw en de bloei van de amandelbomen. Maar ook buiten die weken blijft de omgeving van Alcalalí rijk aan details voor wie graag kijkt en langzaam door het landschap beweegt.
Plantenrijk van vallei en helling
De flora rond Alcalalí is typisch mediterraan en laat goed zien hoe landbouw en natuur hier al eeuwenlang samenleven. Op de terrassen en in de lagere delen van de vallei groeien druivenranken, amandelbomen, olijfbomen en citrusbomen. Dat zijn niet alleen economische gewassen, maar ook beeldbepalende elementen van het landschap. Juist door die landbouw krijgt de vallei haar herkenbare structuur van lijnen, percelen en hoogteverschillen. In de bermen en op minder intensief gebruikte stukken verschijnen in het voorjaar allerlei bloemen en kruiden, waardoor het gebied dan verrassend levendig oogt.
Op de hellingen en in de drogere zones verandert het beeld. Daar groeien mediterrane struiken en kruiden zoals rozemarijn, tijm, lavendelachtige soorten, mastiekstruiken en espartogras. Ook johannesbroodbomen en dennen komen in deze streek voor, net als planten die zich goed hebben aangepast aan hitte, kalkrijke bodem en schaarste aan water. In de lente geven bloeiende struiken en veldplanten de bergen en taluds extra kleur, terwijl in de zomer juist de zilvergroene, stoffige en harsachtige tinten overheersen die zo typisch zijn voor dit deel van Alicante. 
Wat deze natuur extra interessant maakt, is dat het hier nooit helemaal puur wild of volledig gecultiveerd is. Rond Alcalalí loopt dat voortdurend in elkaar over. Juist daardoor voelt de vallei als een levend landschap waarin menselijk gebruik en natuurlijke ontwikkeling elkaar al heel lang beïnvloeden. Voor wandelaars en natuurliefhebbers maakt dat de streek rijker dan een eerste snelle blik misschien doet vermoeden.
Dieren van de vallei
Het dierenleven rond Alcalalí laat zich niet altijd meteen zien, maar is wel degelijk aanwezig. In de vroege ochtend en tegen de avond zijn veel vogels actief in de vallei. Tussen de akkers, bomen en struiken leven zangvogels, patrijzen en kleinere soorten die goed gedijen in een mozaïek van landbouwgrond en halfnatuurlijke zones. Ook roofvogels zijn in deze omgeving niet ongewoon. Boven de hellingen en hogere delen van het landschap kunnen torenvalken, buizerds en andere jagende vogels zichtbaar worden, vooral op warme dagen met stijgende lucht.
Op de grond en tussen de stenen is er eveneens veel leven. Hagedissen, insecten en vlinders horen bij het typische mediterrane beeld van de streek. In rustigere zones en op tijden dat er weinig mensen zijn, kunnen ook zoogdieren actief zijn, al blijven die vaak uit het zicht. Juist in een landschap als dit, waar ruige stukken, percelen en berghellingen dicht bij elkaar liggen, ontstaat ruimte voor een verrassend brede biodiversiteit. De kracht van de natuur rond Alcalalí zit dan ook niet alleen in grote panorama’s, maar ook in al dat kleinere leven dat pas zichtbaar wordt voor wie de tijd neemt.
Ook de nabijheid van grotere bergmassieven helpt daarbij. De overgang van de open vallei naar rotsiger terrein en beboste stukken maakt de streek ecologisch afwisselend. Daardoor is Alcalalí niet alleen aantrekkelijk voor mensen die houden van wandelen en uitzichten, maar ook voor wie aandacht heeft voor vogels, insecten en de subtiele dynamiek van een mediterraan landschap.
Bergen en natuurgebieden dichtbij
Hoewel Alcalalí zelf geen officieel natuurpark binnen de dorpskern heeft, ligt het wel dicht bij enkele van de mooiste berggebieden van de Marina Alta. De Sierra de Bernia is daarvan de bekendste. Dit ruige massief trekt veel wandelaars door zijn grillige rotsen, hoogteverschillen en vergezichten richting zee en binnenland. Een van de bekendste plekken daar is de Forat de Bernia, een natuurlijke doorgang in de berg die voor veel wandelaars een hoogtepunt vormt. Vanuit Alcalalí is dit gebied goed bereikbaar voor een actieve uitstap.
Daarnaast is ook de omgeving van Coll de Rates sterk verbonden met de natuurbeleving van Alcalalí. Vanaf het dorp loopt de route PR-CV 425 richting Coll de Rates, een tocht die niet alleen landschappelijk aantrekkelijk is, maar ook een mooi beeld geeft van de overgang van landbouwgrond naar hogere, ruigere zones. Onderweg passeer je amandelbomen, olijven, wijngaarden en stijgende paden met brede uitzichten over de Vall de Pop en richting de Vall de Tàrbena. Ook de route naar Peña Talai hoort bij de bekendere wandelingen vanuit Alcalalí en biedt panoramische uitzichten over de streek.
Wie juist een rustiger en lager gelegen natuurroute zoekt, kan kijken naar de route Camins de Pedra i Aigua, oftewel Wegen van steen en water. Deze route volgt delen van het traject langs de bedding van de rivier Gorgos en verbindt verschillende dorpen van de Vall de Pop. Daarbij gaat het niet alleen om natuur, maar ook om traditioneel watererfgoed zoals putten, bassins, irrigatiekanalen, watermolens en andere sporen van hoe deze streek zich eeuwenlang aan het landschap heeft aangepast. Dat maakt de natuur rond Alcalalí extra interessant: niet alleen mooi, maar ook historisch leesbaar.
Wandelen door het ritme van de seizoenen
Rond Alcalalí zijn meerdere wandelroutes uitgezet die je door de vallei en de omliggende heuvels voeren. Sommige lopen langs amandelboomgaarden en landelijke wegen, andere stijgen richting hogere uitkijkpunten of volgen delen van het historische waterlandschap. Daardoor is het gebied het hele jaar door aantrekkelijk voor wandelaars. In de winter en het vroege voorjaar zorgen de amandelbloesem en de heldere lucht voor een bijzondere sfeer. In de zomer is het verstandig om vroeg op pad te gaan, wanneer het nog koeler is en het licht mooi over de terrassen valt. In de herfst geven de wijngaarden en het zachtere licht de vallei weer een heel ander karakter.
Juist die seizoenswisseling maakt de natuur rond Alcalalí zo sterk. Het is geen landschap dat slechts op één moment interessant is. In elk deel van het jaar verschuiven de kleuren, geuren en accenten. Soms is het de bloesem die alle aandacht trekt, soms zijn het juist de droge hellingen, de stilte of de open uitzichten. Voor bewoners en bezoekers betekent dat dat dezelfde route nooit helemaal hetzelfde blijft.
Natuur die bij het dorp hoort
Wat de natuur van Alcalalí bijzonder maakt, is dat zij niet losstaat van het dorp, maar er direct deel van uitmaakt. Je hoeft niet eerst ver te rijden om het landschap in te gaan. Vanuit het centrum ben je snel tussen de terrassen, langs landelijke paden of op een route die richting de bergen voert. Daardoor voelt natuur hier niet als iets dat apart is afgebakend, maar als een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijkse leven.
De lucht ruikt hier op sommige dagen naar kruiden, op andere naar vochtige aarde of bloeiende amandel. De stilte wordt doorbroken door vogels, krekels of het zachte geluid van wind tussen bomen en struiken. In Alcalalí is natuur niet alleen iets om naar te kijken, maar ook iets waarin het dorp zelf verankerd ligt. Juist dat maakt deze plek aantrekkelijk voor wie niet alleen mooie uitzichten zoekt, maar een landschap wil ervaren dat langzaam, echt en doorleefd aanvoelt.