Een dorp gevormd door Moren, Christenen en tijd
Wie vandaag door de smalle straatjes van Benigembla loopt, proeft een sfeer die zich niet zomaar laat vangen in woorden. Dit dorpje, verscholen in de Vall de Pop, draagt een geschiedenis met zich mee die honderden jaren teruggaat. De naam zelf verraadt al veel: ‘Beni’ is een Arabisch toponiem dat ‘zoon van’ betekent, en duidt op de Moorse oorsprong van het dorp. ‘Gembla’ zou een verwijzing kunnen zijn naar een clan of familie uit de islamitische periode, mogelijk zelfs naar een leider. Zoals zovele dorpen in het binnenland van Alicante, begon ook Benigembla als een islamitische nederzetting, ontstaan in de vroege middeleeuwen.
Gedurende de periode van Al-Andalus was dit een vruchtbare streek waar landbouw in terrassen werd bedreven en water via ingenieuze irrigatiesystemen werd geleid, vaak afkomstig uit bronnen hoger in de bergen. De Moren lieten hun sporen na in de manier waarop het landschap werd georganiseerd, maar ook in de architectuur van de dorpskern, met haar onregelmatige straatpatronen en kleine pleintjes. De tijd van islamitische overheersing duurde in Benigembla, net als in de rest van de Marina Alta, tot aan het begin van de 17e eeuw.
De uitwijzing van de Moriscos en een leeggelopen dorp
Een van de belangrijkste wendingen in de geschiedenis van Benigembla vond plaats in 1609, het jaar waarin de Spaanse kroon besloot tot de uitwijzing van de Moriscos — de tot het christendom bekeerde moslims — uit het koninkrijk Valencia. De gevolgen voor Benigembla waren enorm. Het dorp, dat bijna volledig uit Moriscos bestond, werd praktisch leeg achtergelaten. Wat volgde was een periode van ontvolking, verlaten landerijen en stilstand. Het zou jaren duren voordat nieuwe bewoners zich weer vestigden in het dorp.
De herbevolking van Benigembla kwam moeizaam op gang. Kolonisten uit andere delen van het koninkrijk Valencia, vaak uit de bergen van Alcoy of de dorpen rond Xàtiva, werden aangetrokken met land en belastingvoordelen. Deze nieuwe bewoners brachten hun eigen dialect, gebruiken en geloofstradities mee, waarmee langzaam een nieuwe identiteit ontstond. De littekens van de uitwijzing bleven echter lang voelbaar, ook omdat veel landbouwkennis en irrigatietechnieken verloren gingen met het vertrek van de oorspronkelijke bewoners.
De eeuwen van landbouw en overleven
De 18e en 19e eeuw stonden voor Benigembla in het teken van overleven op het ritme van de seizoenen. Het was een tijd waarin het dorp nauwelijks groeide, maar ook niet verdween. De bewoners leefden voornamelijk van de teelt van druiven (voor rozijnen), olijven en amandelen. Rozijnen uit de Marina Alta, waaronder die uit Benigembla, waren tot ver buiten Spanje bekend. Ze werden gedroogd op stenen plateaus onder de zon, een ambacht dat in veel families van generatie op generatie werd doorgegeven.
De dorpsgemeenschap was hecht en sterk afhankelijk van zichzelf. Er was een kleine dorpsschool, een kerk, enkele herbergen en natuurlijk het dorpsplein waar belangrijke gebeurtenissen werden gevierd. Toch was het leven zwaar. De geïsoleerde ligging maakte het moeilijk om mee te liften op de economische ontwikkelingen van de kustplaatsen, en veel jongemannen vertrokken in de 19e eeuw naar grotere steden zoals Valencia of zelfs Barcelona op zoek naar werk. Anderen waagden de oversteek naar Latijns-Amerika, zoals 
Valencianen in die tijd, vooral naar Argentinië en Cuba.
De Spaanse Burgeroorlog en naoorlogse jaren
De Spaanse Burgeroorlog (1936–1939) liet ook in Benigembla zijn sporen na. Hoewel er geen grote veldslagen plaatsvonden in de directe omgeving, was het dorp diep verdeeld. Sommige families kozen de kant van de republikeinen, anderen bleven trouw aan Franco. Deze verdeeldheid werkte door tot ver in de naoorlogse jaren, en zoals in veel Spaanse dorpen werd er decennia later nog steeds met voorzichtigheid over gesproken.
De jaren na de burgeroorlog waren economisch zwaar. Veel gezinnen leefden in armoede en waren afhankelijk van landbouw en kleine veeteelt. Stromend water, elektriciteit en verharde wegen kwamen pas echt op gang in de jaren vijftig en zestig. Toch hield de dorpsgemeenschap stand, mede dankzij de sterke familiebanden, religieuze feesten en een hernieuwde aandacht voor traditionele waarden.
Verlies én wedergeboorte in de twintigste eeuw
In de jaren zestig en zeventig begon een nieuwe leegloop. De economische bloei aan de kust en in de steden leidde ertoe dat jonge mensen massaal het dorp verlieten. Benigembla liep leeg, huizen raakten in verval en scholen dreigden te sluiten. In deze periode stond het dorp op een kruispunt: ofwel verdwijnen in de schaduw van de tijd, of zich opnieuw uitvinden.
Die heruitvinding begon aarzelend in de jaren tachtig, toen enkele buitenlanders – met name Britten en Duitsers – het dorp ontdekten als een ideale plek voor rust en eenvoud. Ze knapten verlaten huizen op, begonnen kleine projecten en brachten nieuw leven in het dorp. Tegelijkertijd groeide de belangstelling voor het culturele en historische erfgoed van Benigembla, zoals de oude wasplaats, de dorpskerk en de Moorse sporen in de veldstructuren. Lokale overheden begonnen subsidies aan te bieden voor restauratie en promotie van rurale toerisme, en langzaam maar zeker vond Benigembla zijn plaats terug op de kaart.
Een levend verleden
Vandaag de dag leeft het verleden van Benigembla voort in elke steen, elke gevel en elk dorpsfeest. De lokale gemeenschap koestert haar geschiedenis, niet als iets stoffigs uit de kast, maar als levend onderdeel van het dagelijkse leven. In het kleine gemeentearchief worden oude aktes en kaarten bewaard die teruggaan tot de 17e eeuw. Op school leren kinderen niet alleen Spaans en Valenciaans, maar ook over hun eigen dorp – over hoe hun voorouders de bergen bewerkten, hoe de feesten zijn ontstaan, en waarom sommige achternamen al eeuwenlang in het dorp voorkomen.
De mix van oorspronkelijke bewoners en nieuwkomers uit andere landen zorgt voor een uniek cultureel evenwicht. Hoewel het dorp bescheiden is in omvang, is de trots op de eigen geschiedenis groot. Benigembla is daarmee een voorbeeld van hoe een kleine plaats, ondanks tegenslagen, een rijke identiteit kan behouden – en tegelijk open kan staan voor de toekomst.
Wie hier komt wonen, wordt automatisch deel van dat verhaal. Geen toeristische façade, geen historisch decor: maar een plek waar de geschiedenis niet alleen zichtbaar is, maar ook nog altijd hoorbaar, voelbaar en tastbaar in het dagelijkse leven.