Vroege bewoning en oorsprong
La Vall d’Ebo, gelegen in het hart van de Marina Alta, draagt een geschiedenis die diep in de tijd verankerd ligt. Archeologische vondsten tonen aan dat de vallei al duizenden jaren geleden bewoond werd. Prehistorische grotschilderingen in nabijgelegen bergwanden wijzen op jagers-verzamelaars die in dit gebied leefden, lang voordat de eerste dorpsstructuren ontstonden. De ligging, beschut in een vallei maar met toegang tot bergpassen en doorgangen naar de kust, maakte het tot een strategische en veilige plek voor vroege gemeenschappen. Resten van keramiek en eenvoudige gereedschappen, gevonden in de omgeving, vertellen over een bestaan dat volledig in het teken stond van landbouw, jacht en zelfvoorziening.
De Moorse periode en landbouwontwikkeling
De echte bloeiperiode van La Vall d’Ebo begon in de tijd van de Moren, vanaf de 8e eeuw. De naam ‘Ebo’ is vermoedelijk afgeleid van het Arabische “Yebbo” of “Ibo”, en verwijst naar de rijke landbouwgrond en het overvloedige water in de vallei. De Moren brachten geavanceerde irrigatietechnieken mee, die nog altijd in sporen zichtbaar zijn in de vorm van terrassen, kanalen en stenen waterbakken. Deze technieken maakten het mogelijk om olijven, amandelen, citrusvruchten en groenten te verbouwen in een gebied dat zonder irrigatie te droog zou zijn geweest. Het dorp kende in die tijd een duidelijke structuur met smalle, kronkelende straatjes, ontworpen om schaduw te bieden in de warme zomers en bescherming tegen de wind in de winter.
De Reconquista en christelijke herbevolking
In de 13e eeuw werd het gebied heroverd door de troepen van koning Jaume I van Aragón tijdens de Reconquista. De islamitische bevolking mocht aanvankelijk blijven wonen, maar kwam later onder druk te staan door veranderende wetten en belastingen. Veel Moren vertrokken of werden verdreven, en hun plaats werd ingenomen door christelijke kolonisten uit Aragón en Catalonië. Deze nieuwe bewoners namen hun eigen gebruiken en taal mee, wat leidde tot een vermenging van culturen. De kerk van La Vall d’Ebo, gebouwd in de eeuwen na de herovering, werd het nieuwe centrum van religie en gemeenschap. In deze periode werden veel Moorse irrigatiewerken behouden en zelfs verder ontwikkeld, omdat de vruchtbaarheid van de vallei essentieel bleef voor het dorp.
De Morisco-opstand en ontvolking
Een belangrijk keerpunt in de geschiedenis van La Vall d’Ebo was de Morisco-opstand aan het begin van de 17e eeuw. De Moriscos – afstammelingen van de islamitische bevolking die zich tot het christendom hadden moeten bekeren – kwamen in 1609 in opstand tegen de onderdrukking en de zware lasten die hen werden opgelegd. De ruige bergomgeving van de Marina Alta bood schuilplaatsen voor de opstandelingen, maar uiteindelijk werden zij definitief verdreven. De uitzetting van de Moriscos leidde tot een dramatische 
ontvolking van La Vall d’Ebo. Landbouwterrassen raakten in verval, huizen werden verlaten en de economie stortte in. Het zou decennia duren voordat nieuwe kolonisten uit andere delen van het Koninkrijk Valencia en Aragón het gebied weer bewoonbaar maakten.
18e en 19e eeuw: heropbouw en landbouw
In de 18e eeuw begon La Vall d’Ebo langzaam te herstellen. Nieuwe families vestigden zich in de vallei en herstelden verlaten landbouwgrond. De economie draaide in deze periode grotendeels op kleinschalige landbouw en veeteelt. Olijfolieproductie, amandelteelt en het maken van wijn waren belangrijke inkomstenbronnen. In de 19e eeuw werden veel huizen vernieuwd of herbouwd, vaak in de eenvoudige, functionele stijl die vandaag nog steeds kenmerkend is voor het dorp. Toch bleef La Vall d’Ebo een geïsoleerde gemeenschap, afhankelijk van muilezels en smalle bergpaden voor handel met nabijgelegen dorpen. De komst van betere wegen zou pas veel later plaatsvinden, waardoor de traditionele manier van leven lang behouden bleef.
20e eeuw: oorlog, armoede en leegloop
De 20e eeuw bracht grote uitdagingen. Tijdens de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) bleef La Vall d’Ebo grotendeels buiten direct oorlogsgeweld, maar de gevolgen waren voelbaar. Schaarste aan voedsel, politieke spanningen en de nasleep van de oorlog zorgden voor moeilijke jaren. In de decennia daarna trokken veel jongeren weg uit de vallei, op zoek naar werk in steden als Dénia, Alicante en Valencia, of zelfs naar Frankrijk en Zwitserland. Het bevolkingsaantal daalde drastisch, en tegen het einde van de eeuw bleef slechts een kleine, vergrijsde gemeenschap over. Traditionele beroepen verdwenen langzaam, en veel huizen kwamen leeg te staan of raakten in verval.
Herontdekking door erfgoed en toerisme
Vanaf de jaren tachtig van de vorige eeuw kreeg La Vall d’Ebo te maken met een nieuwe fase in zijn geschiedenis: herontdekking. De unieke ligging, het authentieke karakter en de historische gebouwen trokken steeds meer bezoekers aan. Initiatieven om cultureel erfgoed te behouden werden opgestart, waaronder restauraties van de kerk, traditionele woningen en oude waterwerken. De ontdekking en openstelling van de Cova del Rull in 1995 gaf het dorp een toeristische impuls, wat op zijn beurt weer bijdroeg aan economische activiteit. Ook begonnen buitenlanders, waaronder veel Noord-Europeanen, zich in het dorp te vestigen, aangetrokken door de rust, het landschap en de historische charme.
Het hedendaagse dorpsleven in historisch perspectief
Vandaag de dag ademt La Vall d’Ebo nog steeds zijn rijke verleden. Wandelend door de smalle straatjes voelt men de echo van eeuwen menselijke aanwezigheid. Oude gevels dragen nog steeds inscripties en bouwdetails uit verschillende periodes, en de straten volgen grotendeels het middeleeuwse stratenplan. Lokale feesten, zoals de vieringen ter ere van de patroonheilige, vinden nog altijd plaats op het dorpsplein, net zoals honderden jaren geleden. Het samenspel van geschiedenis en hedendaags leven maakt dat La Vall d’Ebo niet alleen een plek is om te bezoeken, maar ook een levend museum van cultuur en traditie.