Wie Orihuela zegt, denkt misschien eerst aan kerken, kloosters en het historische centrum, maar de natuur in en rond deze gemeente in de provincie Alicante is minstens zo interessant. Orihuela ligt in een gebied waar bergen, rivierlandschap, landbouwgrond, palmen, bossen en kustnatuur dicht bij elkaar liggen. Daardoor is de gemeente veel gevarieerder dan veel bezoekers op het eerste gezicht verwachten. Voor wandelaars, vogelliefhebbers en mensen die graag het landschap van de Vega Baja beter leren kennen, heeft Orihuela veel meer te bieden dan alleen cultuur en geschiedenis.
Bergen, rivier en kust
De omgeving van Orihuela wordt gekenmerkt door een opvallende afwisseling tussen hoog en laag. Direct bij de stad rijst de Sierra de Orihuela op, een markant kalkgebergte dat samen met de Monte San Miguel het stadsbeeld sterk bepaalt. Deze bergketen ligt op de grens van de provincies Alicante en Murcia en geeft Orihuela een ruiger silhouet dan veel andere plaatsen in de Vega Baja. De hellingen zijn droog, stenig en rijk aan mediterrane begroeiing die zich heeft aangepast aan zon, hitte en weinig regen. Voor wandelaars en klimmers is dit een van de opvallendste natuurgebieden van de gemeente.
Niet ver daarvandaan ligt ook Sierra Escalona en de omgeving van Campoamor, een beschermd natuurgebied in het zuidelijke deel van de gemeente en aangrenzende plaatsen. Dit landschap ziet er heel anders uit dan de rotsige Sierra de Orihuela. Hier gaat het meer om glooiende heuvels, ravijnen, struikgewas en bosachtige zones met vooral pijnbomen, mastiekstruiken en palmito, de Europese dwergpalm. Sierra Escalona is ecologisch van groot belang, juist omdat dit gebied nog een relatief groot aaneengesloten stuk natuur vormt in een regio waar veel ruimte in gebruik is voor landbouw en bebouwing.
Aan de andere kant van de gemeente speelt de rivier de Segura een belangrijke rol. De rivier is niet alleen historisch van belang voor de landbouw van de streek, maar ook landschappelijk bepalend. Langs de Segura en in het vlakke gebied van de huerta, het traditionele landbouwlandschap, ontstaat een heel andere natuurbeleving dan in de bergen. Daar overheersen water, riet, akkers, boomgaarden en open zones waar vogels voedsel en rust vinden.
Verder richting de kust verandert het landschap opnieuw. Orihuela Costa heeft geen grote natuurparken zoals de lagunes van Torrevieja binnen de eigen gemeentegrenzen, maar ligt wel dicht bij duinen, rotskusten en zeenatuur van de zuidelijke Costa Blanca. Daardoor komt binnen één gemeente een opvallend breed palet aan landschappen samen: van rots en palmen tot irrigatieland en kust.
Bijzondere natuurgebieden
Een van de opvallendste natuurlijke elementen van Orihuela is het Palmeral van Orihuela, ook wel het palmengebied van San Antón genoemd. Dit is geen kopie van het palmenlandschap van Elche, maar wel een heel bijzonder groen gebied aan de rand van de stad. Het palmengebied ligt tussen de stad, de berg en de huerta en heeft daardoor een heel eigen karakter. Volgens de gemeente is het het op een na grootste palmengebied van Europa. De dadelpalm overheerst hier en het landschap is historisch sterk verbonden met de islamitische irrigatie en de oude landbouwstructuren van Orihuela. Dit maakt het palmengebied niet alleen mooi, maar ook cultuurhistorisch belangrijk.
Daarnaast zijn er in en rond Orihuela meerdere waardevolle natuurzones die samen het groene netwerk van de gemeente vormen. De Sierra de Orihuela heeft verschillende microreservaten van inheemse planten en bevat zeldzame rotsplanten en plaatselijke soorten die juist op dit droge gesteente gedijen. Sierra Escalona is van groot belang voor roofvogels en andere fauna en geldt als een van de waardevolste natuurgebieden van de zuidelijke provincie Alicante. In de lager gelegen delen van de gemeente zijn het vooral de traditionele irrigatiekanalen, sloten, boomgaarden en overgangszones tussen landbouw en natuur die voor biodiversiteit zorgen.
Orihuela is daardoor geen gemeente van één groot natuurpark alleen, maar van meerdere landschappen die samen een rijk en gevarieerd geheel vormen. Juist dat maakt het gebied interessant voor mensen die graag verder kijken dan alleen de bekendste toeristische plekken.
Flora van berg en vlakte
De plantengroei in en rond Orihuela is sterk afhankelijk van hoogte, bodem en water. In de drogere berggebieden domineren mediterrane struiken en kruiden die goed tegen hitte en droogte kunnen. Rozemarijn, tijm, espartogras en andere aromatische planten komen hier veel voor. Op sommige plekken groeien ook pijnbomen van latere aanplant, terwijl op rotsige hellingen juist gespecialiseerde plantensoorten voorkomen die aan de kalksteen zijn aangepast. In de Sierra de Orihuela zijn bovendien bijzondere en plaatselijk zeldzame soorten te vinden, wat deze bergen ook botanisch interessant maakt.
In Sierra Escalona is het beeld weer anders. Daar zie je een afwisseling van pino carrasco, ofwel Aleppoden, mastiekstruiken, kermeseiken, palmito en andere struiken van het mediterrane bos en struiklandschap. Dit gebied oogt groener en minder stenig dan de Sierra de Orihuela en vormt een belangrijk leefgebied voor soorten die beschutting nodig hebben. In de huerta en rond de Segura speelt water natuurlijk een grotere rol. Daar groeien riet, populieren, wilgen en planten die van een vochtiger milieu houden.
Het palmengebied van Orihuela verdient daarbij een aparte plaats. De dadelpalmen geven de stad een heel eigen overgangszone tussen bebouwing, landbouw en natuur. Ze horen niet simpelweg bij een decoratief park, maar maken deel uit van een historisch gegroeid landschap waarin waterbeheer en landbouw eeuwenlang samenkwamen. Daardoor heeft de flora van Orihuela niet alleen natuurlijke, maar ook duidelijke cultuurhistorische wortels.
Dieren in de gemeente
Ook de fauna van Orihuela is gevarieerd, juist omdat de gemeente zoveel verschillende natuurtypes kent. In de bergen en beschermde zones leven zoogdieren als vossen, konijnen, genetkatten en wilde katten, terwijl roofvogels een opvallend onderdeel vormen van het dierenleven. Sierra Escalona is bijvoorbeeld van groot belang voor roofvogels en staat bekend om soorten als de arend, de havikachtige soorten en de Europese slangenarend. Ook oehoes en andere roofvogels komen in dit soort landschappen voor.
In de vlakke delen langs de Segura, in irrigatiekanalen en in de overgangen tussen landbouwgrond en natuur vind je vooral veel vogels, kleinere zoogdieren en reptielen. Dat zijn misschien minder opvallende soorten dan in een groot natuurpark, maar juist samen zorgen ze voor een rijk ecosysteem. Orihuela is dan ook interessant voor wie graag vogels kijkt in een landschap dat niet puur natuurgebied is, maar waar landbouw en natuur nog steeds nauw verweven zijn.
Wie vanuit Orihuela naar de kust trekt, merkt bovendien dat het dierenleven daar opnieuw verandert. Langs de rotskust en in zee spelen vissen, zeevogels en onderwaterbegroeiing een grotere rol. Daarmee reikt de natuur van de gemeente verder dan alleen bergen en landbouwvlaktes.
Wandelen en natuur beleven
De natuur rondom Orihuela nodigt sterk uit tot verkenning. Er zijn routes in de Sierra de Orihuela, in Sierra Escalona, door het palmengebied en langs delen van de huerta en de Segura. Daardoor kan vrijwel iedereen een route vinden die past bij zijn of haar voorkeur. Sommige wandelingen zijn pittiger door hoogteverschillen en stenige ondergrond, terwijl andere juist rustiger en vlakker zijn. Die afwisseling maakt Orihuela aantrekkelijk voor mensen die graag vaker op pad gaan zonder steeds hetzelfde landschap te zien.
Voor fietsers geldt iets vergelijkbaars. In de lagere delen van de gemeente zijn rustige trajecten mogelijk door landbouwgebied en dorpen, terwijl mountainbikers eerder de randen van de berggebieden opzoeken. Ook fotografen en vogelliefhebbers kunnen in Orihuela veel kanten op. Het licht op de bergen, de palmen tegen de achtergrond van de stad en de stilte in de ravijnen of langs irrigatiekanalen geven de omgeving een heel eigen sfeer.
Orihuela laat daarmee zien dat natuur niet altijd spectaculair hoeft te zijn om indruk te maken. Juist de combinatie van ruige bergen, historische palmen, oude landbouwsystemen en open landschappen maakt dit gebied bijzonder. Voor wie rust, ruimte en afwisseling zoekt, biedt de gemeente veel meer dan op het eerste gezicht zichtbaar is.
Natuur als deel van Orihuela
De natuur in en rond Orihuela is geen los decor naast de stad, maar een wezenlijk onderdeel van haar identiteit. De bergen bepalen al eeuwen het silhouet van de plaats, de Segura en de huerta liggen aan de basis van de landbouw en het palmengebied verbindt natuur en geschiedenis op een zeldzame manier. Daar komt nog bij dat Orihuela Costa de gemeente ook een kustdimensie geeft, waardoor zee en land samen het bredere karakter van de gemeente bepalen.
Wie Orihuela echt wil leren kennen, doet er daarom goed aan niet alleen de monumenten en pleinen te bekijken, maar ook de natuur daaromheen op te zoeken. In de berglucht, tussen de palmen of langs de irrigatiekanalen merk je pas goed hoeveel lagen dit landschap heeft. De natuur van Orihuela is veelzijdig, soms ruig, soms verrassend groen, maar altijd nauw verbonden met het leven en de geschiedenis van deze bijzondere gemeente.
