Zodra je Novelda verlaat, in welke richting dan ook, lijkt de natuur zich langzaam maar zeker weer meester te maken van het landschap. De kleurschakeringen veranderen van dorpsstenen en marmer naar de aardetinten van droge rivierbeddingen, zilvergroene olijfbladeren en de warme okers van kale berghellingen. Hier, op het kruispunt tussen de Middellandse Zee en het binnenland van Alicante, ontvouwt zich een natuur die niet luidruchtig is, maar ingetogen en eigenzinnig. Het is een landschap dat je niet in één oogopslag kunt doorgronden. Je moet het leren lezen als een boek met verweerde bladzijden.
Vallei en droge natuur
Het terrein rond Novelda wordt gekenmerkt door de vallei van de rivier de Vinalopó, die als een levensader door het dorre landschap loopt. De rivier zelf is vaak niet meer dan een stenige bedding, tenzij er regen valt in de bergen. Dat gebeurt niet vaak, maar als het gebeurt, dan met kracht. Toch is het juist deze rivier die eeuwenlang de landbouw in de regio mogelijk maakte. De akkers die zich in lappen over het dal uitstrekken, worden nog altijd gevoed door eeuwenoude irrigatiekanalen die als smalle aderen door het landschap kronkelen. Daardoor is het contrast rond Novelda zo bijzonder: droge hellingen en ruwe natuur liggen hier vlak naast landbouwgrond, wijngaarden en boomgaarden die al generaties lang gebruikmaken van hetzelfde watersysteem.
Op de flanken van de Sierra del Cid en de Sierra de la Horna, en op de heuvels rond La Mola, neemt de wilde natuur het langzaam weer over van de mens. De Sierra del Cid, met haar markante pieken en ruige silhouet, rijst op aan de rand van het gebied en nodigt uit tot verkenning. Hier vind je geen aangeharkte parkpaden of weelderige kustnatuur, maar een soberder en ruiger soort schoonheid. Denk aan geurige Aleppodennen, steeneiken en struikgewassen als rozemarijn, tijm en lavendel, die niet alleen de lucht vullen met hun geur, maar ook schuilplaatsen vormen voor reptielen, vogels en insecten.
Het is in deze halfwilde heuvels en ravijnen dat je kennismaakt met de typische fauna van het zuidoostelijke Spaanse binnenland. Hier leeft de vos, die zich vooral in de schemering laat zien. Je kunt er de hop tegenkomen, met zijn opvallende kuif en staccato-roep, of de geheimzinnige oehoe, die in rotswanden nestelt. Met een beetje geluk zie je een roofvogel boven de valleien cirkelen, speurend naar konijnen of hagedissen die zich tussen de stenen verschuilen. Juist doordat de natuur hier niet uitbundig oogt, vallen zulke ontmoetingen extra op. Het leven zit niet aan de oppervlakte, maar verschuilt zich tussen rots, stof en schaduw.
Clots de la Sal en La Mola
De plantenwereld is hier geen frivole versiering, maar een studie in overleven. De vegetatie heeft zich door de eeuwen heen aangepast aan het verzengende zomerseizoen, de schrale bodems en de grillen van het klimaat. Vetplanten en kleine rotsplanten nestelen zich in spleten, terwijl stekelige struiken meteen duidelijk maken dat deze natuur niet gemaakt is om achteloos doorheen te lopen. Tussen al dat mediterrane struikgewas duiken ook de granaatappelbomen op waarvoor de streek bekendstaat, net als druivenranken en amandelbomen die het landschap in bepaalde seizoenen een zachtere uitstraling geven. In het voorjaar oogt de omgeving soms bijna vriendelijk, maar in de zomer laat Novelda weer haar hardere, drogere gezicht zien.
Een belangrijk verschil met vroeger is dat Novelda tegenwoordig wel degelijk over een officieel beschermd natuurgebied beschikt. Rond de Clots de la Sal en de Serra de la Mola ligt een gemeentelijk natuurgebied dat juist vanwege zijn landschappelijke en ecologische waarde beschermd is. Dat gebied brengt verschillende gezichten van Novelda samen: de rivier, oude waterwerken, zoutachtige zones, de heuvel van La Mola en de open uitzichten over het dal. Wie alleen het bekende silhouet van het kasteel en het heiligdom kent, mist daardoor een groot deel van wat deze omgeving zo bijzonder maakt. Natuur en cultuur liggen hier namelijk niet los van elkaar, maar grijpen voortdurend in elkaar.
Niet ver van Novelda, richting Monóvar en La Romana, kom je bovendien in landschappen die bijna verlaten lijken: stille valleien met oude herderspaden, lage muurtjes van natuursteen en wijde uitzichten over amandelboomgaarden en wijngaarden. In het voorjaar kleurt het landschap hier pastel, met bloesem tegen een achtergrond van doffe grijzen en het blauw van een heldere hemel. Wanneer de zon lager zakt, worden de heuvels oranje en goud, als door een penseelstreek van een impressionistische schilder. Dit is geen toeristische natuur zoals aan de kust. Hier ben je geen toeschouwer op een boulevard, maar eerder een passant in een landschap dat zich weinig van mensen aantrekt.
Wandelen rond Novelda
Voor wandelaars is dat beschermde gebied extra interessant, omdat juist hier enkele van de bekendste routes van Novelda samenkomen. De lokale route langs de Clots de la Sal laat zien hoeveel afwisseling er in een relatief compact gebied past. Onderweg kom je niet alleen langs droge rivieroevers en open stukken landschap, maar ook langs oude waterverdelingen, resten van molens en plekken waar vogels zich laten observeren. Daardoor is deze route niet alleen mooi voor wie wil wandelen, maar ook voor wie iets wil begrijpen van de manier waarop natuur, water en landbouw hier altijd met elkaar verbonden zijn geweest. Het maakt de omgeving van Novelda minder een decor en meer een verhaal dat je al lopend leest.
Ook de route richting La Mola is geliefd, juist omdat die natuur en erfgoed zo duidelijk samenbrengt. De klim voert door een steeds opener landschap waarin de stad langzaam achter je verdwijnt. Boven aangekomen liggen het dal van de Vinalopó, de landbouwgronden en de omliggende sierras als een groot reliëf aan je voeten. Voor veel bezoekers is dat het moment waarop Novelda pas echt op zijn plek valt. Wat vanuit het centrum nog een losse verzameling van wegen, wijken en velden lijkt, verandert van bovenaf in een logisch geheel van hoogteverschillen, droge natuur, oude doorgangen en open ruimte.
Wie meer uitdaging zoekt, kijkt al snel naar de Sierra del Cid. De beklimming is pittiger en het terrein ruiger, maar de beloning is navenant. Bij helder weer reikt het uitzicht ver over het binnenland en soms zelfs richting kust. Tegelijk is ook de weg ernaartoe al de moeite waard. Juist op de flanken, waar de begroeiing schraal is en de rotsen dominant worden, voel je hoe hard deze streek kan zijn en hoeveel aanpassingsvermogen er nodig is om hier te leven. Dat geldt voor planten en dieren, maar eigenlijk ook voor mensen. Misschien is dat wel precies waarom de natuur rond Novelda zo sterk verbonden voelt met de geschiedenis van de plaats zelf.
Stilte buiten de stad
In het buitengebied liggen daarnaast nog allerlei stillere zones met oude olijfbomen, vijgen, landbouwpercelen en landelijke huizen. Niet elk van die plekken heeft een grote naam of een officiële route, maar juist daar zit vaak de charme van het landschap rond Novelda. Je hoort er het geluid van krekels, ziet er stof opwaaien over zandpaden en merkt hoe snel de stilte terugkeert zodra je een weg of bebouwing achter je laat. Dat maakt de natuur hier anders dan in veel bekendere delen van de Costa Blanca. Het gaat niet om grote bossen of spectaculaire watervallen, maar om nuance, ritme en ruimte.
Tot slot moet ook gezegd worden dat de natuur hier geen scherpe grens kent. Waar de stad ophoudt, begint niet ineens een afgesloten natuurwereld, maar een geleidelijke overgang van straten naar akkers, van akkers naar rivieroevers, en van daaruit naar heuvels, ravijnen en bergen. Dat maakt wandelen en rondkijken rond Novelda zo aangenaam. Je stapt niet van het ene decor het andere in, maar glijdt langzaam een ander ritme binnen. Het is een landschap waarin je niet alleen wandelt, maar ook ruikt, kijkt en luistert. Schaduw is er schaars maar welkom, wind heeft er een eigen stem en stilte voelt hier nooit leeg.
Wie in Novelda aankomt en de plaats alleen beschouwt als een centrum van marmer, landbouw en bijzondere architectuur, mist misschien haar meest intieme gezicht. Achter de gevels en buiten de bebouwde kom ligt een wereld van ongepolijste schoonheid. Een natuur die geen opsmuk nodig heeft, omdat ze leeft van contrasten: droogte en leven, steen en groen, geschiedenis en rust. Novelda is daardoor niet alleen een plaats om doorheen te rijden of een monument te bekijken, maar ook een landschap dat zich langzaam laat kennen. Wie daar de tijd voor neemt, ontdekt dat de natuur hier geen bijzaak is, maar een wezenlijk deel van het karakter van de gemeente.