Natuur rond Castell de Castells

Bergdorp tussen ruige natuur

Castell de Castells ligt verscholen in het bergachtige binnenland van de Marina Alta, een gebied waar de natuur nog nadrukkelijk de hoofdrol speelt. Het dorp wordt omringd door bergen, diepe ravijnen, landbouwterrassen en groene valleien die samen een landschap vormen dat zowel ruig als vriendelijk kan ogen. Hier, ver weg van de drukke kust, lijkt het tempo vanzelf lager te worden. Het geluid van verkeer maakt plaats voor vogels, wind door de bomen en op veel plekken bijna volledige stilte. Deze natuurlijke omgeving vormt niet alleen een schilderachtig decor voor het dorp, maar maakt Castell de Castells ook aantrekkelijk voor wandelaars, natuurliefhebbers, fotografen en rustzoekers.

Voor wie de provincie Alicante vooral kent van stranden, boulevards en drukke kustplaatsen, laat Castell de Castells een heel andere kant van de Costa Blanca zien. Dit is het binnenland van Alicante op zijn krachtigst: hooggelegen, stil en stenig op de bergkammen, maar groener in beschutte valleien en ravijnen. Het landschap rond het dorp is interessant voor mensen die willen wandelen in de Marina Alta, natuur zoeken tijdens een vakantie in Alicante of overwegen om te wonen in Spanje op een plek waar natuur en dorpsleven nog nauw met elkaar verbonden zijn.

De gemeente heeft een opvallend uitgestrekt grondgebied in verhouding tot het kleine aantal inwoners. Daardoor hoef je vanuit de dorpskern maar korte tijd te lopen of rijden voordat huizen plaatsmaken voor landbouwgrond, bos, rotsen en berghellingen. Sommige plekken zijn gemakkelijk bereikbaar, andere vragen goede wandelschoenen, ervaring met bergachtig terrein en voldoende tijd. Die afwisseling maakt de natuur rond Castell de Castells juist aantrekkelijk.

Bergen rond Castell de Castells

Het landschap rond Castell de Castells wordt bepaald door verschillende berggebieden. Aan belangrijke zijden van de gemeente liggen de Serra d'Alfaro en de Serrella, terwijl aan de zuidwestkant de uitlopers van de Serra de Xortà, ook geschreven als Aixortà, het landschap bepalen. Voor Nederlandse en Belgische lezers betekent het Valenciaanse woord serra simpelweg een bergketen of gebergte.

Vooral de Serrella behoort tot de ruigste berggebieden van de provincie Alicante. Verschillende toppen komen boven de 1.300 meter uit. De Mallada del Llop bereikt ongeveer 1.360 meter en het Pla de la Casa ongeveer 1.379 meter. Door de lange bergkam, steile puinhellingen en grillige kalkrotsen wordt de Serrella onder bergwandelaars soms beeldend de ‘Pyreneeën van Alicante’ genoemd. Het is geen officiële geografische benaming, maar de vergelijking zegt veel over het karakter van het landschap.

De Xortà is lager, maar zeker niet minder indrukwekkend. De uitlopers aan de kant van Castell de Castells bereiken ruim duizend meter hoogte en bestaan uit kalksteen, steile hellingen, kleine ravijnen en landbouwterrassen. Aan de noordzijde van deze berg ligt een van de bekendste natuurverschijnselen van de gemeente: Els Arcs.

Door deze ligging ontstaat een landschap met grote contrasten. In de dalen liggen amandelbomen, olijfbomen, johannesbroodbomen en oude landbouwterrassen, terwijl hogerop rotswanden, mediterrane bossen, struikgewas en open bergflanken overheersen. Wie hier wandelt, merkt hoe snel het landschap verandert. Binnen een relatief korte afstand loop je van een beschutte vallei naar een open bergrug met uitzicht over de Marina Alta, omliggende valleien en op heldere dagen delen van de Middellandse Zeekust.

Beschermde natuur rond het dorp

Castell de Castells beschikt zelf over officieel beschermde natuur. Het bekendste voorbeeld is het Paratge Natural Municipal dels Arcs, oftewel het gemeentelijke natuurgebied Els Arcs. Dit gebied werd in 2005 officieel als beschermd gemeentelijk natuurgebied aangewezen. Het vormt daarmee veel meer dan alleen een mooie wandelbestemming: natuur, geologie, landschap en cultureel erfgoed worden hier gezamenlijk beschermd.

Daarnaast maakt een deel van het gemeentelijke grondgebied deel uit van het Europese netwerk Natura 2000. Dat netwerk is opgezet om belangrijke leefgebieden van planten en dieren in Europa te beschermen. Castell de Castells komt onder meer terug binnen de beschermde gebieden Valls de la Marina en Riu Gorgos en binnen het vogelbeschermingsgebied Muntanyes de la Marina. Daardoor is de natuur rond het dorp niet alleen landschappelijk aantrekkelijk, maar ook officieel erkend vanwege haar ecologische waarde.

Een andere bekende plek is het Pla de Petracos. Deze locatie staat vooral bekend om haar ongeveer achtduizend jaar oude prehistorische rotsschilderingen, maar ook het landschap zelf maakt een belangrijk deel uit van de ervaring. Rotswanden, natuurlijke overhangen, droge landbouwterrassen, struikgewas en het nabijgelegen Barranc de Malafí vormen samen een omgeving waarin natuur en menselijke geschiedenis vrijwel niet van elkaar los te zien zijn.

De schilderingen bij Pla de Petracos maken deel uit van het UNESCO-werelderfgoed van de rotskunst in het Middellandse-Zeegebied van het Iberisch Schiereiland. Daarmee combineert deze plek natuur met een van de oudste zichtbare sporen van menselijke aanwezigheid in de provincie Alicante. Wie er staat, kijkt niet alleen naar rotsen en vegetatie, maar naar een landschap dat al duizenden jaren betekenis heeft voor mensen.

Ook de Sierra de Mariola ligt op bereikbare afstand voor een langere dagtocht vanuit Castell de Castells. Dit natuurpark is echter niet de directe natuurlijke omgeving van het dorp. Wie de natuur van Castell de Castells zelf wil leren kennen, hoeft helemaal niet zo ver te rijden: Serrella, Alfaro, Xortà, Els Arcs, Pla de Petracos en de vele ravijnen bieden al meer dan genoeg mogelijkheden voor meerdere dagen.

Els Arcs als natuurwonder

Een van de opvallendste natuurverschijnselen rond Castell de Castells is Els Arcs. Het gaat om twee grote natuurlijke rotsbogen die door langdurige erosie in het kalksteen zijn gevormd. Ze liggen aan de noordzijde van de Xortà en vormen het bekendste landschappelijke element van het gemeentelijke natuurgebied dat naar de bogen is genoemd.

Wie de bogen voor het eerst ziet, begrijpt gemakkelijk waarom ze een eigen beschermd natuurgebied hebben gekregen. De openingen in het gesteente lijken bijna door mensen gemaakt, maar zijn volledig natuurlijk ontstaan. Regenwater, temperatuurverschillen, verwering en erosie hebben gedurende zeer lange tijd zwakkere delen van het kalksteen uitgesleten en uiteindelijk de karakteristieke vormen achtergelaten.

Het natuurgebied rond Els Arcs bestaat niet alleen uit de rotsbogen zelf. Het terrein is sterk geaccidenteerd, met steile hellingen, kleine ravijnen, rotswanden en bergkammen. De Penya del Castellet stijgt tot boven duizend meter en op de top bevinden zich resten van het middeleeuwse kasteel van Serrella. Daardoor komen ook hier natuur en geschiedenis dicht bij elkaar.

De officiële wandelroute PR-CV 151 Els Arcs maakt het mogelijk het gebied te voet te ontdekken. De rondwandeling is ongeveer 7,96 kilometer lang, telt ongeveer 168 meter positief hoogteverschil en wordt als middelzwaar ingedeeld. De aangegeven wandeltijd bedraagt ongeveer twee uur en tien minuten. Het vertrekpunt ligt bij Pla d'Aialt, waarna de route onder meer langs oude landbouwgronden, wateropslagplaatsen en de omgeving van Els Arcs loopt.

De wandeling is daarmee aanzienlijk toegankelijker dan sommige zware bergtochten over de Serrella, maar ‘middelzwaar’ betekent niet dat het een vlak stadswandelingetje is. Stevige schoenen blijven verstandig en op warme dagen moet voldoende water worden meegenomen. Ook losse stenen en ongelijk terrein kunnen de wandeling zwaarder maken dan het aantal kilometers doet vermoeden.

Mediterrane planten en bomen

De flora rondom Castell de Castells is mediterraan, maar door de hoogteverschillen, rotsbodem en beschutte ravijnen is er veel variatie. Op zonnige hellingen domineren struikgewassen en kruiden die goed tegen droogte kunnen, terwijl op hoger gelegen en schaduwrijkere plekken kleine bosjes ontstaan. De combinatie van kalksteen, hoogte en verschillende microklimaten zorgt ervoor dat er binnen een relatief klein gebied opvallend veel plantensoorten kunnen voorkomen.

In de lagere en zonnigere delen groeien bekende mediterrane kruiden en struiken zoals rozemarijn, tijm en verschillende soorten lavendel. In het voorjaar zorgen bloeiende planten voor veel kleur langs paden en tussen de rotsen. De geur van kruiden is vooral op warme dagen sterk aanwezig en hoort voor veel wandelaars net zo bij het landschap als de bergen zelf.

Op hoger gelegen delen en in diepe, schaduwrijke ravijnen van Els Arcs komen verspreide bosjes van steeneik voor. Tussen deze groenblijvende bomen kunnen ook soorten als es en esdoorn groeien. De officiële natuurbeschrijvingen van Els Arcs noemen daarnaast het Valenciaanse eikenlandschap en verschillende bijzondere planten die juist op rotswanden en steile kalksteenhellingen voorkomen.

Ook dennen zijn op veel plaatsen zichtbaar. Vooral de Aleppoden is goed aangepast aan het droge mediterrane klimaat. Na bosbranden kan deze boomsoort zich relatief snel opnieuw verspreiden, maar dat betekent niet dat een bosbrand voor het ecosysteem onschuldig is. Herhaalde branden in korte tijd kunnen bodem, biodiversiteit en jonge vegetatie zwaar beschadigen.

Landbouw en natuur lopen rond Castell de Castells voortdurend in elkaar over. Amandelbomen, olijfbomen en johannesbroodbomen staan vaak op eeuwenoude terrassen tegen de berghellingen. Vooral de amandelbloesem kan in de winter en het vroege voorjaar delen van de valleien wit en roze kleuren. De exacte bloeiperiode verschilt per jaar en hangt sterk af van temperatuur, hoogte en ligging.

In de meer open delen groeit ook espartogras. Deze taaie grassoort werd vroeger gebruikt voor touw, manden, matten, schoenen en andere praktische gebruiksvoorwerpen. Daarmee vertelt de vegetatie rond Castell de Castells niet alleen iets over de natuur, maar ook over vroegere generaties die vrijwel alles wat het landschap bood probeerden te benutten.

In het voorjaar komen daarnaast allerlei wilde bloemen tevoorschijn. Sommige orchideeën en andere kleine planten zijn gemakkelijk over het hoofd te zien. Wie ze tegenkomt, kan ze het beste laten staan. Niet alleen omdat veel wilde planten kwetsbaar zijn, maar ook omdat beschermde soorten niet mogen worden geplukt of beschadigd.

In het najaar verschijnen na voldoende regen paddenstoelen in bosrijke en vochtige delen. Paddenstoelen zoeken is in Spanje populair, maar alleen soorten meenemen die met zekerheid worden herkend is belangrijk. Een eetbare en giftige soort kunnen sterk op elkaar lijken en ook voor het verzamelen zelf kunnen lokale of regionale regels gelden.

Dieren in het berglandschap

De grote afwisseling tussen rotswanden, bos, struikgewas, landbouwterrassen en ravijnen zorgt rond Castell de Castells voor verschillende leefgebieden dicht bij elkaar. Vooral het beschermde gebied Els Arcs is interessant voor vogels, reptielen en kleinere zoogdieren.

Onder de roofvogels die in de officiële beschrijving van Els Arcs worden genoemd bevinden zich de steenarend, de havikarend en de slechtvalk. De havikarend wordt in oudere Nederlandse bronnen ook wel Bonelli's arend genoemd. Het is een indrukwekkende maar kwetsbare roofvogel die in bergachtige mediterrane gebieden voorkomt. Wie geluk heeft kan tijdens een rustige wandeling een grote roofvogel boven de rotswanden zien cirkelen, al is een waarneming uiteraard nooit gegarandeerd.

Ook de ransuil behoort tot de vogelsoorten die voor het beschermde gebied worden genoemd. Daarnaast zijn rond Castell de Castells veel algemenere soorten te zien. MACMA wijst bijvoorbeeld specifiek op de kans om in Els Arcs roodborstjes waar te nemen. In landbouwgebieden, bosranden en open terrein komen weer andere zangvogels voor, waardoor het gebied interessant is voor mensen die graag vogels observeren.

Tot de zoogdieren die voor Els Arcs zijn geregistreerd behoren onder meer de egel, verschillende kleine spitsmuizen en de steenmarter. In het bredere berggebied van deze streek komen ook wilde zwijnen en Spaanse steenbokken voor. Vooral die laatste passen perfect bij het steile rotslandschap en kunnen zich op hellingen bewegen waar een wandelaar nauwelijks houvast zou vinden.

Reptielen voelen zich thuis op de warme, stenige hellingen. In de officiële fauna-informatie over Els Arcs worden onder andere de parelhagedis, de hagedisslang en de wipneusadder genoemd. De laatste is giftig, maar ontmoetingen zijn niet alledaags en slangen proberen mensen doorgaans te vermijden. Wie een slang ziet, kan het dier het beste rustig ruimte geven en niet proberen het op te pakken of te verplaatsen.

Voor natuurliefhebbers is vooral de verscheidenheid interessant. Tijdens dezelfde wandeling kun je beginnen tussen landbouwterrassen, vervolgens door struikgewas lopen, langs rotswanden komen en eindigen bij een klein bosje. Iedere overgang trekt andere dieren aan. Wie dieren wil zien heeft meestal de meeste kans wanneer het rustig is, vroeg in de ochtend of later op de dag.

Ravijnen vormen het landschap

Castell de Castells wordt omringd door een opvallend netwerk van ravijnen. Namen als Galisteo, Moliners, Foies, Xorquet en Castellet komen terug in beschrijvingen van het gemeentelijke landschap. Het water dat na regen door deze geulen stroomt, verzamelt zich uiteindelijk richting de waterloop van Castells en vormt verder stroomafwaarts onderdeel van de Riu Gorgos, de rivier die richting de kust van Jávea loopt.

Veel van deze ravijnen staan een groot deel van het jaar droog. Dat kan voor bezoekers uit Nederland en België vreemd lijken: een brede steenachtige bedding zonder zichtbaar water ziet er nauwelijks als een rivier of beek uit. Bij hevige regen kan de situatie echter snel veranderen. Water uit een groot bergachtig stroomgebied wordt dan in korte tijd naar dezelfde smalle doorgangen geleid.

Daarom zijn ravijnen in het mediterrane binnenland tegelijkertijd natuurgebied en waterafvoer. Na zware regen of wanneer onweer wordt verwacht is het verstandig droge rivierbeddingen en nauwe kloven te vermijden. Een plek die enkele uren eerder volledig droog was, kan tijdens extreme neerslag gevaarlijk worden.

De bekendste kloof in de bredere omgeving is de Barranc de l'Infern, letterlijk het Ravijn van de Hel. Deze spectaculaire kloof ligt vooral bij de Vall de Laguar en behoort dus niet tot Castell de Castells zelf. De beroemde wandelroute met duizenden stenen treden is aanzienlijk zwaarder dan een wandeling naar Els Arcs en moet als een afzonderlijke bergtocht worden beschouwd.

Dichter bij Castell de Castells zorgen kleinere ravijnen voor hun eigen microklimaat. Schaduwrijke wanden houden langer vocht vast dan open zuidhellingen. Daardoor kunnen hier andere planten groeien en blijven sommige plekken zelfs tijdens warme perioden relatief koel. Juist zulke kleine verschillen maken het landschap biologisch gevarieerd.

Natuur door de seizoenen

Elk seizoen laat een ander Castell de Castells zien. De winter kan op deze hoogte duidelijk koeler zijn dan aan de kust. Op de hoogste toppen van Serrella en omliggende bergen kan tijdens koude perioden sneeuw vallen en soms tijdelijk blijven liggen. In de dorpskern is sneeuw veel minder vanzelfsprekend, maar koude nachten en grote temperatuurverschillen horen bij het leven in het bergachtige binnenland.

De winter en het vroege voorjaar zijn bovendien de perioden waarin de amandelbomen gaan bloeien. Het precieze moment verschilt sterk per jaar. Bij zacht winterweer kan de bloei vroeg beginnen, terwijl koude omstandigheden alles vertragen. De combinatie van witte en roze bloesem met kale kalksteenbergen is een van de mooiste natuurbeelden van het binnenland van Alicante.

In het voorjaar wordt het landschap groener en verschijnen veel wilde bloemen en kruiden. De temperaturen zijn meestal aangenamer voor langere wandelingen dan midden in de zomer en er is meer leven langs de paden. Voor natuurliefhebbers en fotografen is dit doorgaans een van de aantrekkelijkste perioden om Castell de Castells te bezoeken.

De zomer is warm, droog en zeer zonnig. Op open hellingen kan het midden op de dag zwaar zijn en schaduw is lang niet overal beschikbaar. Wandelen doe je dan bij voorkeur vroeg in de ochtend. Wie pas rond het middaguur aan een lange route begint, onderschat gemakkelijk hoeveel verschil hoogte, zon en droge lucht kunnen maken.

Droogte betekent ook een groter risico op natuurbrand. Open vuur hoort in bos- en berggebied vanzelfsprekend niet thuis en bezoekers moeten eventuele tijdelijke beperkingen of waarschuwingen respecteren. Een kleine vonk kan bij wind en uitgedroogde vegetatie grote gevolgen hebben.

De herfst brengt vaak aangenamere temperaturen terug. De eerste serieuze regen na de zomer kan het landschap in korte tijd veranderen. Kruiden en gras worden groener, vocht keert terug in beschutte delen en bij geschikte omstandigheden verschijnen paddenstoelen. Tegelijk kunnen mediterrane herfstbuien zeer intens zijn, waardoor vooral ravijnen en onverharde paden extra aandacht vragen.

Wandelen rond Castell de Castells

De natuur rond Castell de Castells nodigt uit om te voet verkend te worden. Tal van wandelpaden en oude verbindingen lopen langs rotsformaties, bronnen, landbouwterrassen en voormalige herders- en boerenroutes. Sommige paden zijn tegenwoordig officieel gemarkeerd, andere zijn lokale routes die meer voorbereiding vragen. Voor wandelaars is dit gebied een combinatie van natuur, landschap en geschiedenis.

De PR-CV 151 naar Els Arcs is een logische kennismaking met de omgeving. Met een afstand van bijna acht kilometer en een gemiddelde technische moeilijkheid biedt deze route een goede combinatie van natuur, landbouwlandschap en geologie. Wie de route volledig loopt, moet rekenen op ruim twee uur effectieve wandeltijd en langer wanneer onderweg veel wordt gestopt om foto's te maken.

Voor ervaren wandelaars bestaan langere mogelijkheden. De PR-CV 168 verbindt Castell de Castells via Pla de Petracos en het Barranc de Malafí met het berggebied richting Benimassot. De volledige route is ongeveer 35 kilometer lang en hoort duidelijk in een andere categorie dan een korte middagwandeling. Wie zo'n tocht wil maken moet de actuele routegegevens, weersomstandigheden en eigen conditie vooraf serieus beoordelen.

Daarnaast lopen in de omgeving verbindingen richting Famorca, Fageca, de Serrella en de Vall d'Alcalà. De lange bergtocht Tour Valls de la Marina gebruikt Castell de Castells eveneens als etappeplaats. Vanuit het dorp klimt een zware etappe richting de Mallada del Llop en verder naar de Vall d'Alcalà. Dat traject laat zien hoeveel mogelijkheden er zijn voor ervaren bergwandelaars, maar is niet geschikt als spontane wandeling zonder voorbereiding.

Pla de Petracos kan juist interessant zijn voor mensen die vooral landschap en geschiedenis willen combineren zonder direct een hoge bergtop te beklimmen. De prehistorische rotsschilderingen vormen de belangrijkste bestemming, maar onderweg krijg je tegelijk een goed beeld van landbouwterrassen, ravijnen en de droge mediterrane natuur.

Wie gaat wandelen rond Castell de Castells doet er verstandig aan voldoende water mee te nemen, stevige schoenen te dragen en vooraf de route en weersverwachting te controleren. Mobiel bereik kan in diepe dalen en tussen rotswanden minder betrouwbaar zijn. Een offline kaart of vooraf opgeslagen route is daarom verstandig.

In de zomer zijn zonnebescherming en een zeer vroege start belangrijk. In de winter kunnen wind en temperatuur op een bergkam veel onaangenamer zijn dan beneden in het dorp. Na regen zijn kalkstenen rotsen glad en kunnen onverharde paden beschadigd of uitgespoeld zijn. De bergen zijn prachtig, maar verdienen respect.

Rust in het binnenland

Voor wie de drukte van de kust achter zich wil laten, vormt Castell de Castells met zijn natuurlijke omgeving een bijzonder toevluchtsoord. De combinatie van stilte, ruimte en ruige landschappen maakt dat een bezoek hier nauwelijks te vergelijken is met een dag in Benidorm, Dénia of Calpe. De afstand in kilometers is niet enorm, maar het gevoel is compleet anders.

Die rust betekent overigens niet dat de natuur onaangeraakt is. Het landschap rond Castell de Castells is al duizenden jaren door mensen gebruikt. Landbouwterrassen, paden, waterputten, stenen muurtjes en verlaten akkers zijn overal zichtbaar. De natuur die bezoekers tegenwoordig bewonderen is daarom voor een belangrijk deel een cultuurlandschap waarin mens en berg eeuwenlang samen zijn opgetrokken.

Juist dat geeft het gebied zijn karakter. Een oude amandelboom op een verlaten terras, een stenen muur langs een wandelpad of een waterreservoir midden in de bergen hoort net zo goed bij het landschap als de rotsen zelf. Wie rustig kijkt, ontdekt daardoor steeds nieuwe details.

Voor Nederlanders en Belgen die Alicante vooral kennen van vakantie aan zee, is Castell de Castells een verrassende ontdekking. Het dorp laat zien dat de provincie Alicante veel meer is dan stranden en boulevards. Hier draait het om wandelen, kijken, luisteren en vertragen. De bergen vormen de horizon en het landschap bepaalt het tempo.

Ook voor mensen die nadenken over wonen in Alicante, emigreren naar Spanje of verhuizen naar Alicante is die natuur een belangrijk onderdeel van de keuze. Wie in Castell de Castells gaat wonen, krijgt bergen en stilte dichtbij huis, maar kiest tegelijk voor grotere afstanden naar winkels, werk, uitgebreide zorg en andere voorzieningen. De natuur is hier niet alleen iets voor het weekend, maar onderdeel van het dagelijkse leven.

Meer over Castell de Castells

Wie zich verder wil verdiepen in dit bergdorp kan op MijnAlicante.nl ook lezen over de ligging en bekendheid van Castell de Castells, de geschiedenis van Castell de Castells, bezienswaardigheden en uitstapjes in Castell de Castells en wonen in Castell de Castells. Samen geven deze artikelen een uitgebreid beeld van het dorp, de natuur, de geschiedenis, het landschap en het dagelijkse leven in dit stille deel van de Marina Alta.

Wie de natuur rond Castell de Castells eenmaal te voet heeft verkend, begrijpt beter waarom dit kleine dorp zo'n groot buitengebied heeft. Van de natuurlijke bogen van Els Arcs en de prehistorische omgeving van Pla de Petracos tot de hoge toppen van de Serrella, de hellingen van de Xortà en de stille ravijnen: binnen een relatief klein deel van Alicante komen hier verrassend veel verschillende landschappen samen.

Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt op 13 augustus 2026.