Dorp aan de Benicadell
Beniarrés ligt in het noordelijke binnenland van de provincie Alicante, dicht bij de grens met de provincie Valencia. Het dorp maakt deel uit van El Comtat, een historische en bergachtige streek rond plaatsen als Cocentaina, Muro de Alcoy en Alcoy. Aan de ene kant verheft zich de langgerekte Sierra de Benicadell, terwijl aan de andere kant de rivier Serpis en het stuwmeer van Beniarrés het landschap bepalen. Die combinatie van bergen, water en landbouw geeft het dorp een heel eigen karakter.
De officiële hoogte van de dorpskern bedraagt ongeveer 385 meter boven zeeniveau. Daarmee ligt Beniarrés duidelijk hoger dan de bekende kustplaatsen van Alicante. De zomers zijn warm en zonnig, maar vooral buiten het hoogseizoen kunnen de avonden en nachten merkbaar koeler zijn dan aan zee. In de winter daalt de temperatuur na zonsondergang soms flink, terwijl de lente en herfst doorgaans aangename perioden zijn om te wandelen, fietsen en het binnenland van Alicante te verkennen.
Beniarrés is geen dorp dat bezoekers probeert te verleiden met grote hotels, drukke winkelstraten of bekende toeristische attracties. De kracht zit juist in de schaal en de ligging. De huizen liggen compact tegen de helling, de kerk vormt een herkenbaar middelpunt en binnen enkele minuten wandel je vanuit de bebouwde kom tussen olijfbomen, landbouwterrassen en berghellingen. Het uitzicht verandert voortdurend, afhankelijk van het seizoen, de stand van de zon en de hoeveelheid water in het stuwmeer.
Over de weg ligt Beniarrés ongeveer 75 tot 80 kilometer van de stad Alicante. Valencia ligt op ongeveer 100 kilometer rijden. De precieze reistijd is afhankelijk van de gekozen route en het verkeer, maar beide steden zijn bereikbaar voor een dagtocht. Dichterbij liggen Muro de Alcoy, Cocentaina en Alcoy, waar inwoners en bezoekers terechtkunnen voor grotere winkels, ziekenhuizen en andere regionale voorzieningen.
De kust ligt niet direct om de hoek. Voor stranden aan de noordelijke Costa Blanca of in de provincie Valencia moet meestal rekening worden gehouden met een autorit. Juist daardoor heeft Beniarrés zijn landelijke karakter behouden. Wie hier verblijft, kiest niet voor een strandvakantie met de zee op loopafstand, maar voor bergen, stilte, wandelmogelijkheden en het dagelijkse ritme van een klein Spaans dorp.
Kleine gemeenschap, groot landschap
Beniarrés telde volgens de officiële bevolkingscijfers op 1 januari 2025 in totaal 1.117 inwoners. Dat waren er iets meer dan de 1.096 inwoners die een jaar eerder werden geregistreerd. Over een langere periode is het inwonertal echter gedaald. Zoals veel kleinere dorpen in het Spaanse binnenland kreeg Beniarrés te maken met het vertrek van jongeren, vergrijzing en de aantrekkingskracht van grotere steden en kustgebieden.
De meeste inwoners wonen in de compacte dorpskern. Rond de kerk en het centrale plein liggen smalle straten met rijtjeshuizen, kleine pleinen en enkele winkels en horecazaken. Buiten de bebouwde kom bestaat de gemeente voornamelijk uit landbouwgrond, rivierlandschap, bos, berghellingen en het gebied rond het stuwmeer.
Het dagelijkse leven is overzichtelijk. Mensen komen elkaar tegen bij de bakker, in een café, op straat of tijdens activiteiten van lokale verenigingen. Dorpsfeesten, muziek, sport en religieuze vieringen spelen nog altijd een zichtbare rol. Veel inwoners hebben familiebanden met de plaats, ook wanneer zij inmiddels elders wonen. Tijdens de belangrijkste feestdagen keren voormalige bewoners en familieleden geregeld terug naar Beniarrés.
Er wonen ook mensen met een buitenlandse nationaliteit, maar de internationale gemeenschap is veel kleiner dan in kustgemeenten zoals Jávea, Calpe, Torrevieja of Alfaz del Pi. Buitenlandse bewoners vormen hier geen afzonderlijke toeristische wereld. Wie in Beniarrés gaat wonen, krijgt daardoor sneller te maken met het plaatselijke Spaanse en Valenciaanse dorpsleven.
In het dagelijks verkeer worden Spaans en Valenciaans gebruikt. Valenciaans is naast Spaans een officiële taal binnen de regio Valencia en is zichtbaar in straatnamen, gemeentelijke berichten, onderwijs en lokale feesten. Nieuwe inwoners hoeven de taal niet meteen vloeiend te beheersen, maar enige kennis van het Spaans maakt het regelen van zorg, administratie, boodschappen en sociale contacten veel gemakkelijker.
Bestuurlijk is Beniarrés een zelfstandige gemeente binnen de provincie Alicante. Het gemeentebestuur houdt zich onder meer bezig met lokale voorzieningen, onderhoud, cultuur, sport, sociale ondersteuning en toerisme. Doordat het om een kleine gemeente gaat, zijn besluiten en gemeentelijke projecten vaak direct zichtbaar in het dorp.
Landbouw blijft herkenbaar
Het landschap rond Beniarrés is eeuwenlang gevormd door landbouw. Op de terrassen groeien vooral olijfbomen, amandelbomen en andere gewassen die zich hebben aangepast aan het mediterrane klimaat. Daarnaast zijn er moestuinen en kleinere landbouwpercelen. Oude irrigatiekanalen, waterbassins, molens en wasplaatsen herinneren aan een periode waarin waterbeheer voor vrijwel ieder gezin van direct belang was.
Olijfolie is nog altijd een herkenbaar streekproduct. De lokale olijfperserij draagt de naam Virgen de la Cueva Santa, een verwijzing naar de beschermheilige van Beniarrés. Tijdens een bezoek aan het dorp zijn daarnaast brood, traditionele paaskoeken en andere producten bij plaatselijke winkels en bakkers te vinden, al kunnen aanbod en openingstijden door het jaar heen veranderen.
Het landbouwlandschap ziet er niet ieder seizoen hetzelfde uit. Na regenrijke perioden kleuren de velden en hellingen opvallend groen. In de zomer worden gras en lage begroeiing geel en bruin, terwijl olijfbomen hun grijsgroene kleur behouden. Juist die seizoenswisseling maakt dat dezelfde wandeling rond Beniarrés telkens anders kan aanvoelen.
Water vormt Beniarrés
Het stuwmeer is een van de opvallendste landschapselementen rond Beniarrés. De officiële naam is Embalse de Beniarrés, terwijl in het Valenciaans ook Embassament de Beniarrés wordt gebruikt. Het water bevindt zich in het stroomgebied van de Serpis en strekt zich uit over het grondgebied rond Beniarrés en Planes.
De bouw van de dam begon in 1945 en werd in 1958 voltooid. Het gaat om een betonnen zwaartekrachtdam die eigendom is van de Spaanse staat en wordt beheerd binnen het stroomgebied van de Confederación Hidrográfica del Júcar, de waterbeheerder van het Júcargebied. Bij een normaal maximaal waterpeil beslaat het stuwmeer ruim 268 hectare en kan het ongeveer 27 miljoen kubieke meter water bevatten.
Het belangrijkste doel van het stuwmeer is de watervoorziening voor landbouwgrond, met name voor irrigatie in de Valenciaanse kuststreek La Safor. Daarmee bestaat er een directe verbinding tussen het water dat bij Beniarrés wordt opgeslagen en de boomgaarden en landbouwgebieden verder stroomafwaarts.
Het waterpeil kan door het jaar heen sterk veranderen. Regen, droogte, irrigatiebehoefte en het beheer van de dam bepalen hoeveel water zichtbaar is. Foto’s die in verschillende maanden of jaren zijn genomen, kunnen daardoor een totaal ander beeld laten zien. Tijdens droge perioden komen brede oevers en delen van de voormalige ondergrond tevoorschijn, terwijl het meer na voldoende regen veel voller oogt.
Voor wandelaars en fotografen is de omgeving aantrekkelijk door de combinatie van open water, bergen en landbouw. De oevers zijn echter geen aangelegd stadspark en ook geen officieel bewaakt zwemstrand. Paden kunnen ongelijk zijn en bij een laag waterpeil kan de bodem modderig of instabiel worden. Bezoekers moeten bovendien rekening houden met waterbeheer, natuurregels en mogelijke tijdelijke afsluitingen.
Vissen is alleen toegestaan volgens de actuele regionale regels, met de benodigde vergunningen en binnen eventuele seizoensbeperkingen. Ook voor varen, kanoën of andere activiteiten op het water kunnen voorschriften gelden. Het is verstandig om die vóór vertrek bij de bevoegde instanties te controleren en niet af te gaan op oudere berichten of foto’s op sociale media.
De rivier Serpis
De Serpis ontspringt in de omgeving van Alcoy en stroomt via de streken El Comtat en La Safor naar de Middellandse Zee bij Gandia. In het bovenste deel wordt de rivier ook wel de rivier van Alcoy genoemd. Bij Beniarrés wordt het water tegengehouden door de dam, waarna de rivier verder richting Lorcha en de bekende kloof van de Serpis stroomt.
De rivier was van groot belang voor landbouw en nijverheid. Watermolens, irrigatiekanalen en later ook industriële activiteiten maakten gebruik van het stromende water. Langs delen van de Serpis liep bovendien de voormalige spoorlijn tussen Alcoy en Gandia. Grote delen van dat traject zijn tegenwoordig bekend als de Vía Verde del Serpis, een populaire route voor wandelaars en fietsers.
Niet ieder deel van de groene route loopt door de gemeente Beniarrés zelf, maar het rivierlandschap vormt wel één geheel. Vanuit het dorp zijn verschillende plekken langs de Serpis, het stuwmeer en de oude spoorroute bereikbaar. Wie een langere wandeling of fietstocht wil maken, doet er goed aan vooraf de exacte route, hoogteverschillen en toegankelijkheid te controleren.
Ravijn met helder water
Niet ver van het stuwmeer mondt de Barranc de l’Encantà uit. Deze kloof ligt vooral in de omgeving van Planes en staat bekend om haar rotsformaties, natuurlijke waterpoelen en mediterrane begroeiing. De hoeveelheid water verschilt sterk per seizoen. Na regen kan het gebied spectaculair zijn, terwijl in een droge zomer veel minder stromend water zichtbaar is.
De naam Barranc de l’Encantà betekent vrij vertaald het ravijn van de betoverde vrouw. Rond de plek bestaan oude verhalen en legendes die van generatie op generatie zijn doorgegeven. Het gebied is aantrekkelijk voor wandelaars, maar gladde rotsen, plotseling stijgend water en hitte kunnen risico’s opleveren. Na hevige regen of bij een officiële weerswaarschuwing is het onverstandig een nauwe kloof te betreden.
Bergen en beschermde natuur
De Sierra de Benicadell bepaalt de noordelijke horizon van Beniarrés. Deze langgerekte bergkam vormt een natuurlijke grens tussen de provincie Alicante en de provincie Valencia. De top ligt op ruim 1.100 meter en is vanuit grote delen van El Comtat en de aangrenzende Vall d’Albaida zichtbaar.
De zonnige zuidzijde van het gebergte staat bekend als de Solana del Benicadell. Dit gebied heeft de status van beschermd landschap. De afwisseling van rotsen, mediterrane struiken, bos, oude paden en landbouwterrassen geeft het gebergte zowel ecologische als historische waarde.
Wandelingen richting de hogere delen van de Benicadell vragen voorbereiding. Hoogteverschillen, losse stenen en een gebrek aan schaduw maken de routes zwaarder dan een wandeling door het dorp. Goede wandelschoenen, voldoende water en bescherming tegen de zon zijn onmisbaar. In juli en augustus kan de temperatuur midden op de dag gevaarlijk hoog worden.
In de omgeving ligt ook de kleine beschermde plantenzone van Alt de Senabre. Zo’n microreservaat is een afgebakend gebied waar bijzondere of kwetsbare plantensoorten worden beschermd. Bezoekers moeten op de paden blijven, geen bloemen plukken en de begroeiing niet beschadigen.
Verder stroomafwaarts ligt het beschermde landschap van de Serpis. De rivier, oude spoorinfrastructuur, tunnels, bruggen, bossen en steile rotswanden vormen samen een van de aantrekkelijkste natuurgebieden tussen het binnenland van Alicante en de provincie Valencia.
Rond Beniarrés leven verschillende soorten roofvogels, zangvogels, watervogels, kleine zoogdieren, reptielen en insecten. Welke dieren zichtbaar zijn, hangt af van seizoen, tijdstip en waterstand. Vroege ochtenden en de uren voor zonsondergang bieden meestal de beste kansen om vogels te zien zonder de grootste hitte.
Natuurbrandgevaar is een terugkerend aandachtspunt. In droge en warme perioden kunnen recreatiegebieden, bospaden of toegangswegen tijdelijk worden afgesloten. Open vuur, weggeworpen sigaretten en parkeren boven droge begroeiing kunnen ernstige gevolgen hebben. Controleer daarom altijd de actuele waarschuwingen voordat je de bergen ingaat.
Prehistorie en dorpsgeschiedenis
Cova de l’Or
De Cova de l’Or is de belangrijkste archeologische vindplaats van Beniarrés en behoort tot de voornaamste plekken voor onderzoek naar de vroege landbouw in het westelijke Middellandse Zeegebied. De grot ligt op de zuidelijke helling van de Benicadell en kijkt uit over het dal van de rivier de Serpis.
Vanaf ongeveer 5600 voor Christus verbleven hier groepen die landbouw en veeteelt naar het Iberisch Schiereiland brachten. Archeologen vonden verkoolde resten van tarwe, gerst, bonen, linzen en erwten. Ook werden botten gevonden van onder meer schapen, geiten, varkens en runderen.
Bijzonder bekend zijn de versierde aardewerken potten uit de grot. De decoraties werden gemaakt door de rand van een kokkelschelp in de nog zachte klei te drukken. Deze techniek wordt cardiaal aardewerk genoemd, naar de wetenschappelijke naam van de gebruikte schelp. Het aardewerk hielp archeologen om de verspreiding van de eerste landbouwgemeenschappen rond de Middellandse Zee beter te begrijpen.
Op sommige potten staan menselijke figuren en symbolen die in verband worden gebracht met prehistorische rotsschilderingen, waaronder die van Pla de Petracos en La Sarga. Daarmee vertelt de Cova de l’Or niet alleen iets over voedsel en gereedschap, maar ook over de religieuze en symbolische wereld van de eerste boeren.
De grot is geen attractie die bezoekers zelfstandig en zonder voorbereiding kunnen binnenlopen. Bezoeken vinden alleen op daarvoor vastgestelde momenten of na reservering plaats. De wandeling naar de vindplaats loopt door bergachtig terrein en vereist stevige schoenen en een redelijke conditie.
Bij het gemeentehuis bevindt zich een informatiecentrum over de Cova de l’Or. Daar kunnen bezoekers meer leren over de vondsten en het leven van de eerste boeren en veehouders. Controleer vóór vertrek de actuele openingstijden en mogelijkheden voor een rondleiding, omdat deze beperkt kunnen zijn.
Van islamitisch dorp tot gemeente
Hoewel de omgeving al duizenden jaren werd gebruikt, verschijnt Beniarrés pas in de middeleeuwen duidelijk in geschreven bronnen. In een document van 5 april 1259 wordt melding gemaakt van een verdedigingstoren met enkele woningen eromheen. Het dorp had in die periode een overwegend islamitische bevolking.
Na de christelijke verovering kwam Beniarrés onder verschillende adellijke en religieuze machthebbers te vallen. Vanaf de veertiende eeuw werd het gebied verbonden aan de Orde van Montesa. De verdrijving van de Moren die zich tot het christendom hadden bekeerd, de zogenoemde Moriscos, zorgde in 1609 voor een ingrijpende bevolkingsbreuk. Daarna moest het dorp opnieuw worden bevolkt.
Landbouw, water en de ligging tussen verschillende valleien bleven eeuwenlang de basis van het bestaan. Olijven, graan, amandelen en andere gewassen werden verbouwd op terrassen die tegen de hellingen waren aangelegd. Molens en irrigatiekanalen maakten het mogelijk om het beschikbare water zo goed mogelijk te gebruiken.
In de twintigste eeuw veranderde Beniarrés door emigratie, mechanisering van de landbouw en de aanleg van het stuwmeer. Veel inwoners vertrokken tijdelijk of permanent naar industriesteden, de kust en het buitenland. Tegelijk bleef de band met het geboortedorp sterk, wat nog altijd zichtbaar is wanneer families tijdens de zomerfeesten terugkeren.
Erfgoed en feesten
In de dorpskern staat de parochiekerk van San Pedro Apóstol, oftewel de apostel Petrus. Het gebouw vormt samen met het plein en de omliggende straten het historische hart van Beniarrés. De kerk wordt nog altijd gebruikt voor vieringen en processies en is daarom niet voortdurend als toeristische bezienswaardigheid geopend.
Ook de kapel van Cristo del Amparo is een herkenbaar onderdeel van het plaatselijke religieuze erfgoed. Vanaf hoger gelegen plekken rond de kapel zijn uitzichten over het dorp en de omgeving mogelijk. Daarnaast herinneren oude openbare wasplaatsen, waterwerken en molens aan het dagelijkse leven voordat stromend water en moderne machines algemeen beschikbaar waren.
De belangrijkste dorpsfeesten worden in augustus gehouden. De officiële feestperiode loopt doorgaans van 15 tot en met 18 augustus, met voorafgaand culturele activiteiten. Tijdens die dagen worden onder meer de Maagd Maria-Tenhemelopneming, San Roque, Cristo del Amparo en de Virgen de la Cueva Santa geëerd.
De intocht van Moren en Christenen vormt een van de opvallendste onderdelen. Plaatselijke feestgroepen trekken met muziek en kostuums door de straten. In het Valenciaans wordt zo’n feestgroep een filà genoemd. De viering verwijst op een feestelijke en symbolische manier naar de islamitische en christelijke geschiedenis van de regio.
Het programma omvat doorgaans ook processies, muziek, vuurwerk, gezamenlijke maaltijden en activiteiten voor kinderen. De precieze tijden en onderdelen veranderen per jaar. Tijdens groot natuurbrandgevaar kunnen vuurwerkevenementen worden verplaatst, aangepast of afgelast.
De festiviteiten zijn geen toeristische voorstelling die losstaat van het dorp. Voor veel families vormen ze het belangrijkste sociale moment van het jaar. Bezoekers zijn welkom, maar doen er goed aan rekening te houden met afgesloten straten, volle parkeerplaatsen, vuurwerk en activiteiten die tot diep in de nacht doorgaan.
Gerechten uit El Comtat
De plaatselijke keuken is stevig en verbonden met landbouw en bergleven. Een bekend gerecht is blat picat, in het Spaans trigo picado. Dit is een langzaam bereide maaltijd met fijngemaakte tarwe, peulvruchten, groenten en vaak vlees. Het gerecht werd traditioneel gegeten omdat het voedzaam was en met plaatselijke ingrediënten kon worden gemaakt.
Ook rijst uit de oven, stoofgerechten, groentepasteitjes, olijfolie en zoete baksels horen bij de streek. Rond Pasen worden traditionele monas de Pascua verkocht, zoete broodjes die vaak met een gekookt ei worden versierd.
Restaurants en bars in een klein dorp kunnen beperkte of wisselende openingstijden hebben. Wie speciaal voor een maaltijd naar Beniarrés rijdt, kan vooraf controleren of de gewenste zaak geopend is. Tijdens feesten en weekenden is reserveren soms verstandig.
Leven ver van kustdrukte
Voor mensen die Alicante vooral kennen van stranden, boulevards en appartementencomplexen, laat Beniarrés een andere provincie zien. Hier draait het dagelijkse leven niet om massatoerisme. De straten zijn buiten de feestperioden rustig, de omgeving wordt nog zichtbaar gebruikt voor landbouw en de seizoenen hebben meer invloed op het ritme van de dag.
In de zomer begint het leven vroeg, voordat de grootste hitte komt. Tijdens de middaguren wordt het stiller en in de avond verschijnen bewoners opnieuw op straat en rond de horecazaken. In de winter zijn de dagen vaak zonnig, maar kan het in oudere woningen zonder goede isolatie fris en vochtig aanvoelen.
Voor mensen die nadenken over wonen in Alicante kan Beniarrés aantrekkelijk zijn door de rust, natuur en doorgaans lagere woningprijzen dan aan de kust. Daar staat tegenover dat de plaatselijke arbeidsmarkt klein is en het aanbod van huurwoningen, winkels en specialistische zorg beperkt blijft.
Voor grotere supermarkten, bouwmarkten en uitgebreidere diensten zijn Muro de Alcoy, Cocentaina en Alcoy de belangrijkste uitwijkplaatsen. Alcoy heeft bovendien een ziekenhuis en een breder aanbod aan onderwijs, winkels, cultuur en werkgelegenheid.
Een auto is voor de meeste inwoners vrijwel onmisbaar. Openbaar vervoer is beperkt en niet iedere bestemming is dagelijks gemakkelijk bereikbaar. Wie hier permanent wil wonen, moet daarom niet alleen naar de woning kijken, maar ook naar de afstand tot werk, school, huisarts, ziekenhuis en dagelijkse boodschappen.
De kleine internationale gemeenschap kan prettig zijn voor Nederlanders en Belgen die bewust willen integreren. Engels wordt echter niet overal gesproken. Spaans leren helpt om contacten op te bouwen en zelfstandig zaken bij de gemeente, zorgverleners en plaatselijke ondernemers te regelen.
Thuiswerken kan een mogelijkheid zijn, maar de internetverbinding moet per adres worden gecontroleerd. Binnen de dorpskern en in verschillende straten zijn moderne verbindingen mogelijk, terwijl afgelegen woningen afhankelijk kunnen zijn van draadloos of mobiel internet. Een algemene dekkingskaart biedt geen garantie voor een specifiek huis.
Beniarrés past daardoor vooral bij mensen die stilte en natuur belangrijker vinden dan een groot voorzieningenaanbod. Wie graag dagelijks naar het strand, internationale restaurants en levendige uitgaansgebieden loopt, zal zich hier mogelijk te afgelegen voelen. Voor wandelaars, rustzoekers en mensen die graag onderdeel worden van een kleine gemeenschap kan juist die afstand een voordeel zijn.
Beniarrés rustig ontdekken
Een bezoek aan Beniarrés kan beginnen in de dorpskern, bij de kerk en het plein. Wandel daarna door de omliggende straten en zoek een hoger gelegen punt voor uitzicht over de daken en het landschap. Het dorp is compact genoeg om zonder vast programma te verkennen.
Daarna kan een bezoek aan het informatiecentrum van de Cova de l’Or worden toegevoegd, mits het geopend is. Wie de grot zelf wil bezoeken, moet vooraf informeren naar georganiseerde rondleidingen. Het terrein is niet geschikt voor een spontane wandeling zonder routekennis.
Voor natuurliefhebbers vormen het stuwmeer, de Benicadell en het rivierlandschap van de Serpis de belangrijkste bestemmingen. Kies een route die past bij conditie, temperatuur en beschikbare tijd. Een bergwandeling kan door het hoogteverschil en de rotsachtige ondergrond veel zwaarder zijn dan het aantal kilometers doet vermoeden.
De lente is aantrekkelijk door bloeiende planten en groenere hellingen. De herfst biedt vaak aangename wandeltemperaturen en warm licht. In de zomer is vroeg vertrekken noodzakelijk, terwijl in de winter een extra kledinglaag nodig kan zijn zodra de zon verdwijnt.
Wie meerdere plaatsen in El Comtat wil combineren, kan Beniarrés verbinden met Muro de Alcoy, Cocentaina, Gaianes, Planes of Alcoy. Iedere plaats heeft een eigen karakter, maar samen laten zij zien hoe veelzijdig het noordelijke binnenland van Alicante is.
Meer informatie over wandelen, het stuwmeer en de Benicadell staat in het artikel over de natuur rond Beniarrés. Wie bezienswaardigheden en praktische ideeën voor een bezoek zoekt, kan verder lezen bij de uitstapjes in Beniarrés.
Beniarrés is geen bestemming die zich in één spectaculair uitzicht laat samenvatten. De aantrekkingskracht zit in de samenhang tussen dorp, water, bergen en geschiedenis. De prehistorische grot, middeleeuwse oorsprong, oude landbouwterrassen en moderne dam vertellen samen hoe mensen deze plek steeds opnieuw hebben gebruikt en aangepast.
Wie de tijd neemt om te wandelen, rond te kijken en met bewoners te praten, ontdekt een dorp dat veel meer is dan een stip op de kaart tussen Alicante en Valencia. Beniarrés laat zien dat de provincie Alicante ook ver van de stranden een eigen ritme, cultuur en landschap heeft.
Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt op 27 juli 2026.