Dorp vol historie en natuur
Penàguila, verscholen tussen de bergen van het binnenland van de provincie Alicante, is een plek waar het tempo vanzelf wat lager komt te liggen. Het dorp telt slechts enkele honderden inwoners, maar bezit voor zijn bescheiden omvang opvallend veel historisch en natuurlijk erfgoed. Smalle straten, resten van middeleeuwse verdedigingswerken, oude waterstructuren, een bijzondere negentiende-eeuwse tuin en de omliggende bergen maken Penàguila interessant voor bezoekers die meer van Alicante willen ontdekken dan stranden en boulevards.
Penàguila ligt in de comarca l’Alcoià, een streek in het bergachtige noorden van de provincie Alicante. Een comarca is ongeveer te vergelijken met een streek of regio. Het dorp ligt dicht bij de Serra de Aitana, de Serrella en het natuurpark Font Roja. De top van Aitana bereikt ongeveer 1.558 meter en is het hoogste punt van de provincie Alicante. Daardoor vormt de omgeving een sterk contrast met de kustplaatsen van de Costa Blanca.
Wie vanuit Benidorm, Villajoyosa of Alicante het binnenland in rijdt, ziet het landschap geleidelijk veranderen. De appartementen en brede wegen maken plaats voor berghellingen, olijf- en amandelboomgaarden, bossen, ravijnen en kleine dorpen. Penàguila ligt midden in die overgang en is daardoor aantrekkelijk voor wandelaars, fietsers, fotografen, liefhebbers van geschiedenis en mensen die gewoon een rustige dag buiten de toeristische kustzone willen beleven.
De combinatie van dorpsarchitectuur, botanisch erfgoed, bronnen, oude waterwerken, bergpaden en lokale tradities maakt Penàguila bovendien interessant voor Nederlanders en Belgen die zich oriënteren op wonen in Alicante of emigreren naar Spanje. Een bezoek laat zien hoe anders het dagelijkse leven in het binnenland kan zijn. Wie eerst een breder beeld van het dorp wil krijgen, kan ook verder lezen op de pagina Penàguila tussen bergen en historie.
Middeleeuws centrum van Penàguila
Het historische centrum is een van de belangrijkste bezienswaardigheden van Penàguila. De kern kreeg in de late dertiende en vroege veertiende eeuw een duidelijk militair karakter. Anders dan de wirwar van straatjes die bij sommige middeleeuwse dorpen ontstond, heeft het oude Penàguila een vrij herkenbare rechthoekige structuur. De huidige Calle Arzobispo Company, traditioneel de Calle Mayor, vormde daarbij de centrale noord-zuidas.
Langs en rond deze straat ontstonden woningen, het gemeentehuis en de parochiekerk. Het geheel werd beschermd door een stadsmuur met torens. Resten daarvan zijn tegenwoordig nog op verschillende plaatsen zichtbaar. Vooral wanneer je rustig door het centrum wandelt en op hoogteverschillen, muren en oude doorgangen let, wordt duidelijk dat Penàguila ooit niet zomaar een agrarisch dorp was, maar een versterkte nederzetting.
Aan de oostzijde vormde het ravijn een natuurlijke verdediging. Daardoor waren daar minder torens nodig dan aan de andere kanten van de plaats. Aan de noordkant is Torre Vernet een van de tastbare herinneringen aan de oude verdedigingswerken. De toren is gedeeltelijk behouden en gerestaureerd en vormt samen met een stuk van de oude muur een interessant onderdeel van het middeleeuwse dorpsbeeld.
Ook particuliere huizen vertellen iets over latere perioden. Rond de Plaza del Árbol en langs verschillende oude straten zijn herenhuizen en traditionele woningen te zien. Een opvallend gebouw is de Casa Gran, ook bekend als de Casa dels Set Balcons, het Huis van de Zeven Balkons. Het gebouw dateert uit de negentiende eeuw en laat zien dat het dorp naast zijn militaire en agrarische verleden ook families kende die hun welvaart zichtbaar in de architectuur lieten terugkomen.
Voor Nederlandse en Belgische bezoekers zit de charme van het centrum vooral in de schaal. Penàguila heeft geen enorme kathedraal of lange museumstraat. De aantrekkingskracht zit in details: een oude gevel, een stuk muur tussen twee woningen, een stenen boog, een balkon, een doorkijk naar de bergen of een straat waarvan het verloop al honderden jaren vrijwel hetzelfde is.
Kerk van de Asunción
Centraal in het historische dorp staat de parochiekerk Nuestra Señora de la Asunción, gewijd aan Maria-Tenhemelopneming. De oorsprong van het gebouw gaat terug tot de veertiende eeuw. De kerk ontstond daarmee in de periode waarin Penàguila zich na de christelijke verovering verder ontwikkelde als versterkte nederzetting.
Het oorspronkelijke kerkgebouw was aanzienlijk kleiner dan de huidige kerk. Naarmate de bevolking groeide, werd het gebouw uitgebreid en aangepast. In de zeventiende eeuw vond een belangrijke vergroting plaats en werd ook de klokkentoren gebouwd. In de achttiende eeuw volgden opnieuw verbouwingen. Daardoor bestaat de kerk niet uit één onveranderde middeleeuwse bouwfase, maar uit verschillende historische lagen.
Een van de opvallende onderdelen is de kapel van de Virgen de los Dolores, Onze-Lieve-Vrouw van Smarten, die een neoklassiek karakter heeft. De kerk vormt samen met het gemeentehuis en de omliggende straten nog altijd het historische hart van Penàguila.
Wie geïnteresseerd is in de achtergrond van de kerk, de stadsmuren en het kasteel kan verder lezen over de geschiedenis van Penàguila. Juist wanneer je vooraf iets weet over de ontwikkeling van het dorp, krijgen de oude gebouwen tijdens een wandeling veel meer betekenis.
El Portalet toont middeleeuws Penàguila
Een bijzonder stukje erfgoed is El Portalet, een van de oude toegangen tot de versterkte kern. De doorgang maakte een hoek van ongeveer negentig graden. Zo'n haakse toegang had een duidelijke verdedigende functie: een eventuele aanvaller kon niet eenvoudig in een rechte lijn door de poort het dorp binnenstormen.
De toegang had daarnaast een economische functie. Goederen die de nederzetting binnenkwamen konden hier worden gecontroleerd en waar nodig konden belastingen of heffingen worden geïnd. Dat maakt El Portalet een mooi voorbeeld van een plek waar militaire verdediging en dagelijks handelsverkeer samenkwamen.
In de jaren tot en met 2025 is het gebied rond El Portalet archeologisch onderzocht en opnieuw ingericht. Daarbij kwamen resten van de middeleeuwse gracht aan het licht. Onderzoek maakte duidelijk dat de gracht in de eerste helft van de veertiende eeuw werd aangelegd. Ook zijn resten gevonden die verband houden met de vroegere toegang over deze gracht.
Voor bezoekers is de plek interessant omdat de oorspronkelijke structuur van het middeleeuwse dorp daardoor beter te begrijpen is. Wat op het eerste gezicht gewoon een plein of straat lijkt, blijkt onderdeel te zijn geweest van een zorgvuldig ontworpen verdedigingssysteem.
Jardí de Santos
Een van de bekendste bezienswaardigheden in Penàguila is zonder twijfel Jardí de Santos, in het Spaans Jardín de Santos. Deze historische tuin werd in 1841 aangelegd door Joaquín Rico y Soler. De tuin ligt buiten de compacte dorpskern en vormt een opvallend groen en romantisch contrast met het ruigere berglandschap rondom Penàguila.
De toegang wordt bereikt via een karakteristiek pad met cipressen. Achter de toegangspoort staat een neoklassiek gebouw dat vroeger als huis en later als museumruimte werd gebruikt. Daarna ontvouwt zich een tuin die duidelijk volgens de romantische smaak van de negentiende eeuw is ontworpen.
Er bevindt zich een grote vijver en daarnaast een klein plantaardig doolhof dat uit hoge hagen bestaat. Verder staan er indrukwekkende cipressen en taxusbomen, zijn er beelden en uitzichtpunten en bevindt zich aan het einde van een bebost gedeelte een kleine kunstmatige grot. Ook is er een pergola die toegang geeft tot een kleine kas met orchideeën en andere planten.
Dat maakt Jardí de Santos veel meer dan zomaar een botanische verzameling. De tuin is ontworpen om bezoekers steeds nieuwe hoekjes te laten ontdekken. Water, bomen, gebouwen, zichtlijnen en paden zijn bewust gecombineerd om een bepaalde sfeer op te roepen. Voor liefhebbers van oude tuinen en landschapsarchitectuur is dit een verrassende plek.
Direct voor de tuin ligt bovendien een recreatiegebied met picknicktafels en sanitaire voorzieningen. Daardoor is een bezoek goed te combineren met een rustige lunch of korte pauze. Voor gezinnen en bezoekers die niet direct een stevige bergwandeling willen maken, is Jardí de Santos een van de meest toegankelijke manieren om de groene kant van Penàguila te ervaren.
De tuin is niet iedere dag en ieder uur geopend. Wie speciaal voor Jardí de Santos naar Penàguila rijdt, doet er daarom verstandig aan kort voor vertrek de actuele openingstijden bij de gemeente of de tuin zelf te controleren.
Font Major en oude waterwerken
Water heeft eeuwenlang een hoofdrol gespeeld in het leven rond Penàguila. In een mediterraan berggebied waar regen onregelmatig valt, bepaalde de beschikbaarheid van water welke grond kon worden bebouwd en waar mensen en dieren konden leven. Verschillende oude waterwerken behoren daarom tot de interessante bezienswaardigheden van het dorp.
Een opvallend voorbeeld is de Font Major, ook bekend als het Riuet. Deze monumentale bron dateert uit 1856 en telt dertig wateruitlaten. Het water werd onder meer gebruikt om het naastgelegen openbare washuis te voeden. De bron voert vooral veel water wanneer er voldoende regen is gevallen en kan in droge perioden veel minder indrukwekkend zijn.
De Font Major maakt deel uit van een bredere ontwikkeling van waterwerken in de negentiende eeuw. In dezelfde periode werden landbouwterrassen uitgebreid en ontstonden nieuwe boerderijen op het platteland. Water moest daarom zo efficiënt mogelijk worden verzameld en naar de juiste plaatsen worden geleid.
Een ander interessant bouwwerk is het Pont de l’Arc uit 1845. Dit aquaduct werd gebruikt om water vanuit een oudere bron naar andere delen van het gebied te leiden. Voor moderne bezoekers lijken zulke bouwwerken misschien bescheiden, maar voor vroegere bewoners waren ze essentieel. Zonder betrouwbare watervoorziening was landbouw in de bergen veel moeilijker.
Wie tijdens een wandeling aandacht besteedt aan bronnen, goten, bassins, terrassen en stenen muren krijgt daardoor een beter beeld van hoe het landschap rond Penàguila door generaties bewoners is gevormd.
Kasteel boven Penàguila
Boven het dorp liggen de resten van het Castillo de Penàguila. Het kasteel wordt toegeschreven aan de Almohadische periode in de twaalfde eeuw en is daarmee ouder dan de christelijke middeleeuwse dorpsstructuur beneden. De Almohaden waren een islamitische dynastie die in die periode grote delen van Al-Andalus bestuurde.
Voor de christelijke verovering vormde het kasteel het centrum van een islamitische gemeenschap. In 1276 kwam de vesting definitief in christelijke handen. Later verloor het kasteel zijn militaire betekenis en vanaf de zestiende eeuw raakte het geleidelijk in verval.
Vandaag zijn vooral delen van muren, fundamenten en andere resten zichtbaar. In het hoogste gedeelte zijn sporen van een vierkante toren, een overwelfde ruimte en een rechthoekig waterreservoir aanwezig. Zo'n ondergrondse of gedeeltelijk ingegraven wateropslag wordt in Spanje een aljibe genoemd.
Het kasteel is officieel beschermd als Bien de Interés Cultural, kortweg BIC. Dat is een Spaanse beschermingsstatus voor cultureel erfgoed van bijzonder belang.
De wandeling naar de kasteelomgeving is niet alleen interessant vanwege de ruïnes. Vanaf de hoger gelegen delen wordt ook duidelijk waarom juist deze plek strategisch aantrekkelijk was. Het uitzicht over valleien, bergpassen en toegangswegen maakte controle over het omliggende landschap mogelijk.
Wandelen langs Santa Llúcia
Een van de bekendere officiële wandelingen vanuit Penàguila combineert natuur en geschiedenis. De ronde Penàguila-Arco de Santa Llúcia-Castillo de Penàguila-Penàguila is ongeveer zeven kilometer lang en wordt als middelzwaar tot zwaar omschreven.
De Arco de Santa Llúcia is een natuurlijke opening in de rotsen boven het dorp. De plek is vooral bekend vanwege een bijzonder zonneverschijnsel rond december. Vanuit bepaalde punten in Penàguila is dan te zien hoe de zon precies door de opening beweegt.
Dit verschijnsel kan ongeveer tussen 13 en 29 december worden waargenomen, waarbij het exacte moment van dag tot dag verschuift. De zon passeert slechts enkele minuten zichtbaar door de opening. Wie het fenomeen wil bekijken moet geschikte bescherming voor de ogen gebruiken en nooit rechtstreeks zonder zonnefilter naar de zon kijken.
De combinatie van de rotsboog, het kasteel en de uitzichten maakt deze wandeling interessant voor mensen die niet alleen kilometers willen maken, maar onderweg ook iets over Penàguila willen ontdekken. Stevige schoenen zijn aan te raden en bij warm weer is voldoende drinkwater noodzakelijk.
Routes door omliggende dorpen
Niet iedere wandeling rond Penàguila hoeft over steile berghellingen te gaan. Een andere officiële route loopt vanuit Penàguila via Alcoleja, Beniafé, Ares del Bosc en Benasau terug naar het dorp. Deze ronde is ongeveer vijftien kilometer lang en wordt als relatief eenvoudig beschouwd, al blijft vijftien kilometer in bergachtig terrein natuurlijk een behoorlijke wandeling.
Onderweg zie je hoe kleine dorpen, akkers, oude paden en bergen samen één landschap vormen. Dit soort routes is bijzonder geschikt voor bezoekers die het binnenland niet alleen vanaf een uitzichtpunt willen bekijken, maar ook willen ervaren hoe de verschillende gemeenschappen met elkaar verbonden zijn.
Voor wie hoger de bergen in wil, ligt vanuit het nabijgelegen Alcoleja een route richting de Moleta d’Aitana. Die top ligt op ongeveer 1.469 meter. Deze wandeling is ongeveer vijftien kilometer lang en aanzienlijk zwaarder. Een goede conditie, geschikt schoeisel en ervaring met bergachtig terrein zijn daarbij belangrijk.
Een andere mogelijkheid in de bredere omgeving is Pla de la Casa in de Serrella. Routes hiernaartoe beginnen onder meer in Quatretondeta, Fageca en l’Abdet. Deze plaatsen liggen niet in Penàguila zelf, maar zijn goed te combineren met een verblijf of dagtocht in dit deel van het binnenland.
Meer informatie over landschap, flora, fauna en wandelmogelijkheden staat op de pagina over de natuur rond Penàguila.
Fitoklimatologische route
Een bijzondere wandeling in Penàguila is de fitoklimatologische route door de Barranc d’Aladrach. Het woord fitoklimatologisch klinkt ingewikkeld, maar betekent in feite dat wordt gekeken naar de relatie tussen klimaat en plantengroei.
De route is aangelegd om bezoekers bewust te maken van klimaatverandering en om zichtbaar te maken dat vegetatie niet onveranderlijk is. Wanneer temperaturen stijgen, regenpatronen veranderen of langdurige droogte vaker voorkomt, kunnen ook de planten die op een bepaalde plek groeien langzaam veranderen.
De wandeling begint bij de cipressenlaan net buiten Penàguila en loopt door de schaduwzijde van het ravijn. Zo'n schaduwrijke berghelling heeft vaak een koeler en vochtiger microklimaat dan een helling die langdurig in de volle zon ligt. Daardoor groeien er andere planten en kunnen veranderingen in klimaat hier op een andere manier zichtbaar worden.
Voor gezinnen met oudere kinderen, natuurliefhebbers en bezoekers die geïnteresseerd zijn in klimaat en ecologie biedt deze route iets extra's. Je kijkt niet alleen naar een mooi landschap, maar leert ook waarom bepaalde planten juist op een bepaalde plek groeien.
Prehistorische rotsschilderingen
Penàguila heeft niet alleen middeleeuws erfgoed. In het gemeentelijke gebied zijn ook meerdere rotsschuilplaatsen met prehistorische schilderingen bekend. In totaal gaat het om zeven locaties, waarvan verschillende zeer moeilijk bereikbaar zijn.
Onder meer de Abric del Port de Penàguila en de Abric del Salt behoren tot dit prehistorische erfgoed. De rotsschilderingen maken deel uit van het grote geheel van prehistorische rotskunst langs de mediterrane zijde van het Iberisch Schiereiland dat door UNESCO als werelderfgoed is erkend.
Dit betekent niet dat iedere bezoeker zelfstandig naar alle vindplaatsen kan of moet wandelen. Sommige plekken zijn kwetsbaar, moeilijk bereikbaar of beschermd. Het erfgoed is vooral interessant omdat het laat zien dat menselijke aanwezigheid in deze bergen duizenden jaren ouder is dan het huidige dorp.
Daarmee krijgt Penàguila nog een extra historische laag. Binnen dezelfde gemeente zijn sporen te vinden van prehistorische mensen, een islamitisch kasteel, een christelijk middeleeuws dorp, negentiende-eeuwse waterwerken en een romantische tuin.
Etnologisch museum van Penàguila
Wie wil begrijpen hoe mensen hier vroeger leefden en werkten, kan ook aandacht besteden aan het etnologische erfgoed. Het etnologisch museum van Penàguila is ingericht in een gerestaureerd gebouw en laat zien hoe ongeveer een eeuw geleden olijfolie werd geproduceerd.
Oude molenstenen, persen en andere werktuigen maken duidelijk hoeveel werk er nodig was voordat olijven uiteindelijk als olie konden worden gebruikt. Tegenwoordig koop je een fles olijfolie eenvoudig in de supermarkt, maar voor vroegere bewoners van bergdorpen was olijfolie een belangrijk onderdeel van voeding, handel en inkomen.
De omgeving van Penàguila staat nog altijd vol olijfbomen en oude landbouwterrassen. Een bezoek aan het museum helpt daardoor om het landschap buiten beter te begrijpen. De boomgaarden zijn niet alleen mooi om te fotograferen, maar vormen het resultaat van eeuwen landbouwgeschiedenis.
Omdat openingstijden van kleine lokale musea kunnen wisselen, is het verstandig vooraf bij de gemeente te controleren wanneer een bezoek mogelijk is.
Kapel van het Calvarie
Ten zuiden van Penàguila ligt de Ermita del Calvario, die ook bekendstaat als de kapel van de Santos Médicos Cosme y Damián, de heiligen Cosmas en Damianus. Het gebouw hoort bij het Valenciaanse gotische erfgoed en wordt gerekend tot het type kapellen dat na de christelijke verovering in het gebied ontstond.
Het woord ermita wordt in Spanje gebruikt voor een kleine kerk of kapel, vaak buiten het eigenlijke dorpscentrum. Zulke kapellen spelen in veel Spaanse dorpen een rol bij processies, bedevaarten en lokale religieuze gebruiken.
Voor bezoekers is de kapel interessant doordat religie, landschap en geschiedenis hier samenkomen. Wie vanuit het centrum richting de omliggende hellingen wandelt, merkt opnieuw hoe compact Penàguila eigenlijk is: binnen korte afstand gaat de middeleeuwse dorpskern over in landbouwgrond en bergen.
Safari Aitana dichtbij
Een heel andere attractie binnen de gemeente Penàguila is Safari Aitana. Het safaripark ligt op ongeveer duizend meter hoogte en beslaat een groot bergachtig terrein. Bezoekers rijden tijdens een belangrijk deel van het bezoek met de eigen auto tussen gebieden waar verschillende grote diersoorten verblijven.
Er leven dieren afkomstig uit verschillende continenten. Het gaat dus nadrukkelijk niet om een natuurreservaat met uitsluitend dieren die van nature in de Sierra de Aitana voorkomen, maar om een zoologisch safaripark.
Voor gezinnen kan Safari Aitana een interessante aanvulling zijn op een bezoek aan het dorp. De combinatie is bovendien bijzonder: in de ochtend kun je door een middeleeuws bergdorp wandelen en later op de dag een safaripark bezoeken.
Wie Safari Aitana wil bezoeken, doet er verstandig aan actuele openingstijden, entreeprijzen en bezoekersvoorwaarden rechtstreeks bij het park te controleren. Zeker buiten het hoogseizoen kunnen openingstijden afwijken.
Fietsen door de bergen
Penàguila is ook aantrekkelijk voor wielrenners en mountainbikers. De combinatie van rustige binnenwegen, lange beklimmingen en relatief weinig stedelijk verkeer maakt het berggebied rond Aitana populair bij sportieve fietsers.
Voor mountainbikers bestaat bijvoorbeeld een ronde van Penàguila naar Font de l’Arbre en terug. Deze tocht is ongeveer 28 kilometer lang en wordt als middelzwaar beschouwd. Een veel langere route loopt via Port sa Creueta en de rivier Guadalest en komt na ongeveer negentig kilometer weer in Penàguila uit.
Wielrenners kunnen onder meer een ronde rijden via Puerto de Tudons, Alcoleja, Benasau, Gorga, Millena en Benifallim. Deze route is ongeveer 46 kilometer lang en bevat voldoende hoogteverschillen om ook getrainde fietsers bezig te houden.
Een langere ronde richting Guadalest en Bolulla komt op ongeveer 95 kilometer. Dit zijn geen ontspannen stadsfietstochtjes. Hoogteverschillen, warmte en lange afstanden maken een goede conditie en voldoende water noodzakelijk.
Wie zelf geen ervaring heeft met fietsen in bergachtig terrein kan beter met een kortere route beginnen. Ook is het verstandig routes vooraf te downloaden, omdat mobiele dekking tussen berghellingen niet overal even voorspelbaar is.
Canyoning bij Barranc del Salt
Voor avontuurlijke bezoekers ligt vlak bij Penàguila de Barranc del Salt de Penàguila. Dit korte en steile ravijn wordt gebruikt voor canyoning, een buitensport die in Spanje meestal barranquismo wordt genoemd.
De afdaling is ongeveer zeventig meter hoog en omvat vier abseils. Daarbij worden touwen gebruikt om veilig door het ravijn naar beneden te komen. Dit is nadrukkelijk geen gewone wandeling en ook geen activiteit om zonder ervaring zelfstandig te proberen.
De gemeente adviseert gebruik te maken van gespecialiseerde aanbieders van actieve buitensport. Dat is belangrijk omdat kennis van materiaal, touwtechnieken en weersomstandigheden noodzakelijk is. Na regen kan een ravijn bovendien totaal andere omstandigheden hebben dan tijdens een lange droge periode.
Voor de meeste bezoekers blijft een gewone wandeling de eenvoudigste manier om de bergen te ontdekken, maar de aanwezigheid van het ravijn laat goed zien hoe gevarieerd het landschap rond Penàguila is.
Vogels en bergnatuur
Ook voor natuurliefhebbers die niet per se een lange route willen lopen heeft Penàguila veel te bieden. Het landschap bestaat uit een afwisseling van bos, struikvegetatie, rotsen, landbouwterrassen, olijfgaarden en amandelbomen.
Rozemarijn en tijm behoren tot de planten die op veel open hellingen te vinden zijn. Dennen en steeneiken bepalen op andere plaatsen het beeld. Na voldoende winterregen verschijnen in het voorjaar allerlei wilde bloemen en wordt het normaal vrij droge landschap tijdelijk veel groener.
De afwisseling van open terrein, bos en rotshellingen maakt het gebied aantrekkelijk voor vogels. Roofvogels gebruiken de warme opstijgende lucht langs bergen om hoogte te winnen. Ook verschillende kleinere mediterrane vogelsoorten leven in landbouwgebied, struiken en bosranden.
Wie vogels wil observeren heeft in de vroege ochtend vaak de beste kansen. Dan is het rustiger, zijn temperaturen aangenamer en zijn veel vogels actief. Een eenvoudige verrekijker kan een wandeling daardoor een heel andere dimensie geven.
De fauna en flora van de omgeving worden uitgebreider beschreven op de pagina over natuur rond Penàguila.
Feesten vol lokale tradities
Wie Penàguila tijdens de zomer bezoekt, kan verschillende lokale feesten meemaken. Omdat het dorp klein is, hebben deze vieringen een uitgesproken gemeenschapskarakter. Ze zijn in de eerste plaats bedoeld voor inwoners, families en mensen uit de omgeving en niet als groots toeristisch spektakel.
In de tweede helft van juli worden de Sants de la Pedra gevierd, ter ere van de heiligen Abdón en Senén, beschermheiligen die in veel agrarische gemeenschappen traditioneel worden verbonden met landbouw en oogst. Rond deze periode wordt tegenwoordig ook het PedraFest georganiseerd.
Begin augustus volgen de Festes dels Fadrins, gewijd aan de Onbevlekte Ontvangenis van Maria en San Roque. Een opvallend onderdeel is een processie waarbij San Roque vanuit zijn kapel naar het dorp wordt gebracht, begeleid door licht en muziek.
De belangrijkste dorpsfeesten worden rond de vierde zondag van augustus gehouden ter ere van de Virgen del Patrocinio. De feestperiode begint met de zogenoemde Huità, een reeks dagen met vuren, culturele activiteiten en bijeenkomsten.
Daarna volgen onder meer de Moros y Cristianos, in het Nederlands Moren en Christenen, de grote dag ter ere van de Virgen del Patrocinio en uiteindelijk een populaire paelladag waarbij inwoners samen op straat eten en feestvieren.
Voor Nederlandse en Belgische bezoekers biedt zo'n feestperiode een mooie gelegenheid om een klein Spaans dorp van een andere kant te zien. Wie met respect deelneemt en begrijpt dat de viering in de eerste plaats van de gemeenschap zelf is, krijgt een heel andere ervaring dan tijdens een gewone rustige doordeweekse dag.
Santa Llúcia in december
Ook buiten de zomer heeft Penàguila een bijzondere traditie. In december wordt de Feria de Santa Llúcia gehouden. Tijdens deze markt worden onder meer lokale en ambachtelijke producten verkocht en zijn er demonstraties van traditionele cultuur.
Muziek speelt daarbij een belangrijke rol. Traditionele dansen, de dolçaina – een Valenciaans blaasinstrument met een krachtige klank – en optredens van de plaatselijke muziekvereniging horen bij de sfeer van het evenement.
Juist in deze periode kan ook het eerder genoemde zonneverschijnsel bij de Arco de Santa Llúcia worden gezien. Daardoor komen natuur, lokale traditie en een bijzonder landschappelijk verschijnsel in december letterlijk samen.
Penàguila combineren met omgeving
Penàguila is gemakkelijk te combineren met andere plaatsen in het bergachtige binnenland. Een bezoek aan Alcoy ligt voor de hand. De stad is aanzienlijk groter en staat bekend om haar industriële geschiedenis, modernistische architectuur, bruggen, musea en beroemde Moren en Christenen-feesten.
Ook Cocentaina is interessant voor wie van geschiedenis houdt. De plaats heeft een historisch centrum, het Palau Comtal en een lange handelsgeschiedenis. Daarmee vormt Cocentaina een mooi contrast met het veel kleinere en rustigere Penàguila.
Andere kleine dorpen zoals Alcoleja, Benasau en Benilloba passen goed in een autoroute door het binnenland. Door meerdere plaatsen te combineren zie je hoe sterk de sfeer per vallei en berggebied kan verschillen, ondanks de korte onderlinge afstanden.
Wie liever richting zee gaat, kan Penàguila combineren met Villajoyosa. De overgang is opvallend: na bergen, terrassen en stille dorpsstraten kom je uit bij gekleurde huizen, een vissershaven en stranden aan de Middellandse Zee.
Ook Benidorm is bereikbaar voor wie een dag in het binnenland wil combineren met een van de bekendste badplaatsen van Spanje. Juist het enorme verschil tussen beide plaatsen maakt zo'n combinatie interessant. Penàguila en Benidorm liggen in dezelfde provincie, maar lijken qua sfeer bijna twee verschillende werelden.
Beste reistijd voor Penàguila
Penàguila kan het hele jaar worden bezocht, maar ieder seizoen heeft zijn eigen karakter. De late winter en het vroege voorjaar zijn aantrekkelijk vanwege de bloeiende amandelbomen. Na voldoende regen is het landschap dan opvallend groen en zijn temperaturen doorgaans prettig voor wandelingen.
In het voorjaar worden de dagen langer en komen steeds meer wilde planten tot bloei. Voor mensen die vooral willen wandelen en fotograferen is dit vaak een van de aantrekkelijkste perioden.
De zomer is zonnig en warm. Door de ligging in het binnenland en op grotere hoogte kan het 's avonds aangenamer afkoelen dan direct aan zee, maar midden op de dag kunnen de temperaturen nog altijd zeer hoog oplopen. Lange bergwandelingen kunnen in juli en augustus daarom het beste vroeg in de ochtend beginnen.
De herfst biedt vaak aangename temperaturen en zachter licht. Na de eerste regen kan het landschap snel groener worden. Ook voor wielrenners en wandelaars is dit een mooie periode.
In de winter kan Penàguila aanzienlijk frisser zijn dan de kust. Op heldere dagen is wandelen vaak prachtig, maar zodra de zon verdwijnt kan de temperatuur snel dalen. Op de hogere delen van Aitana zijn vorst en incidenteel sneeuw mogelijk.
Praktische tips voor bezoekers
Wie Penàguila bezoekt, kan het beste met de auto komen. Openbaar vervoer naar kleine bergdorpen is beperkt en een eigen auto maakt het bovendien veel gemakkelijker om omliggende dorpen, wandelroutes en natuurgebieden te bezoeken.
Voor het historische centrum zijn comfortabele schoenen voldoende, maar wie naar het kasteel of verder de bergen in wil lopen heeft stevige wandelschoenen met grip nodig. De ondergrond kan rotsachtig en ongelijk zijn.
Neem tijdens wandelingen altijd voldoende water mee. Een bron die op een kaart staat hoeft niet het hele jaar door water te voeren en natuurlijk bronwater is bovendien niet automatisch geschikt als drinkwater.
Controleer in de zomer ook het actuele natuurbrandrisico. Tijdens perioden van extreem brandgevaar kunnen bepaalde natuurgebieden of routes tijdelijk worden afgesloten. Open vuur en andere mogelijke ontstekingsbronnen horen vanzelfsprekend niet thuis in droog mediterraan berggebied.
Voor langere wandelingen is een offline kaart of vooraf gedownloade route verstandig. Mobiele dekking kan tussen berghellingen wisselen. Vertel bij een lange tocht iemand welke route je gaat volgen en begin niet te laat op de dag aan onbekend terrein.
Wie Jardí de Santos, het etnologisch museum, Safari Aitana of een andere attractie specifiek wil bezoeken, controleert het beste vooraf de actuele openingstijden. In kleine dorpen kunnen openingstijden beperkter zijn dan Nederlanders en Belgen gewend zijn en rond feestdagen kunnen ze veranderen.
Ook voor eten en drinken is enige planning verstandig. Penàguila heeft niet het horeca-aanbod van een kustplaats. Wie tijdens een dagtocht op een bepaalde tijd wil lunchen of dineren, kan vooraf controleren welke zaken geopend zijn.
Penàguila verdient een dagtocht
Penàguila is geen bestemming waar bezoekers van de ene grote attractie naar de volgende rennen. De aantrekkingskracht zit juist in de combinatie. Binnen één dag kun je een middeleeuwse dorpskern bekijken, langs resten van de oude ommuring lopen, de parochiekerk bezoeken, Jardí de Santos ontdekken, historische waterwerken bekijken en vervolgens een wandeling maken door het berglandschap.
Wie langer blijft, ontdekt nog meer. Dan is er tijd voor een langere wandeling naar het kasteel en Santa Llúcia, een route richting omliggende dorpen of een bezoek aan Safari Aitana. Ook een combinatie met Alcoy, Cocentaina of de kust is gemakkelijk te maken.
Voor mensen die zoeken naar bezienswaardigheden in Alicante buiten de bekende toeristische plaatsen is Penàguila daarom een interessante keuze. Het dorp laat zien dat de provincie veel meer is dan zee, strand en palmbomen. Hier draait Alicante om bergen, middeleeuws erfgoed, water, landbouw, natuur en eeuwenoude lokale tradities.
Dat maakt Penàguila ook interessant voor mensen die overwegen te verhuizen naar Alicante of te emigreren naar Spanje. Een dag in het dorp geeft geen volledig beeld van het dagelijkse leven, maar laat wel voelen hoe sterk wonen in het binnenland verschilt van wonen aan de Costa Blanca. De stilte, de seizoenen en de afhankelijkheid van de auto zijn hier veel nadrukkelijker aanwezig.
Penàguila is uiteindelijk vooral een bestemming voor mensen die graag zelf kijken en ontdekken. Wie verwacht dat iedere bezienswaardigheid met grote borden, souvenirwinkels en parkeerterreinen wordt aangekondigd, zal moeten wennen. Wie juist houdt van kleine details, stille straten, bergen en verhalen achter oude stenen, kan hier uren rondlopen zonder zich te vervelen.
Juist die bescheidenheid is misschien wel de grootste charme van Penàguila. Het dorp probeert niet groter of spectaculairder te zijn dan het is. De middeleeuwse muren, Jardí de Santos, de bergpaden en oude waterwerken liggen er simpelweg als onderdelen van een landschap waarin mensen al eeuwen wonen. Voor wie de provincie Alicante werkelijk beter wil leren kennen, is dat meer dan genoeg reden voor een bezoek.
Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt op 18 augustus 2026.