Dorp van steen en druif
De geschiedenis van La Romana leest als een kroniek van doorzettingsvermogen en verbondenheid met het land. In deze vallei, waar de zon de kalkrijke grond fel beschijnt en waar de wind langs oude terrassen waait, ligt een dorp dat zijn identiteit in de loop der eeuwen heeft opgebouwd met handenarbeid, geloof en seizoen na seizoen van hard werken. Het huidige La Romana is niet plots ontstaan, maar groeide langzaam uit een agrarisch en landelijk gebied dat eeuwenlang in de schaduw van grotere plaatsen lag, om uiteindelijk een eigen karakter en een eigen plaats in de Midden-Vinalopó te krijgen.
Oude sporen in het landschap
Hoewel over de vroegste geschiedenis van La Romana minder geschreven bronnen bestaan dan over grotere steden in de regio, wijzen vondsten in het omliggende gebied erop dat deze streek al lang voor de moderne dorpsvorming bewoond en gebruikt werd. In het landschap van de Midden-Vinalopó zijn op meerdere plaatsen sporen uit de Oudheid en de prehistorie gevonden, en ook rond La Romana is het duidelijk dat deze vallei door haar ligging, bodem en waterhuishouding al vroeg aantrekkelijk was voor menselijke vestiging.
Dat betekent niet dat La Romana als dorp in zijn huidige vorm al in de Iberische of Romeinse tijd bestond. Wel laat het zien dat deze omgeving al heel lang deel uitmaakt van een bewoond en bewerkt gebied. De geschiedenis van La Romana begint dus niet alleen bij het dorp zelf, maar ook bij het landschap waaruit het later is voortgekomen.
Moorse invloed en landbouw
Zoals in veel delen van het binnenland van Alicante heeft ook in deze streek de islamitische periode diepe sporen nagelaten. Tijdens de Moorse eeuwen werd landbouw beter georganiseerd met behulp van irrigatie, terrassen en een slimme indeling van het land. Hoewel La Romana niet bekendstaat als een grote Moorse kern, is de invloed van die tijd nog altijd af te lezen in het landschap en in de landbouwlogica van de omgeving.
Ook plaatsnamen in de omgeving, zoals Algayat, herinneren aan die oudere lagen van de geschiedenis. De manier waarop gronden zijn verdeeld en hellingen in gebruik werden genomen, wijst erop dat de streek al vroeg intensief werd benut. Daardoor draagt de geschiedenis van La Romana niet alleen christelijke, maar ook oudere islamitische sporen met zich mee, zoals op zoveel plekken in de provincie Alicante.
Onder Novelda en de markies
Na de christelijke verovering van deze streek kwam het gebied waarin La Romana ligt onder andere bestuurlijke en feodale verhoudingen terecht. In de late middeleeuwen en vroegmoderne tijd maakte La Romana deel uit van het grondgebied dat met Novelda verbonden was. Dat betekende dat de plaats lange tijd geen zelfstandige gemeente was, maar een landelijk gebied binnen een groter bestuur en onder invloed van adellijke belangen.
Een belangrijk historisch gegeven is de band met het markiezaat van La Romana, dat in de 18e eeuw werd ingesteld. Juist die adellijke titel gaf de naam La Romana extra gewicht en speelde mee in de verdere ontwikkeling van de plaats. Het dorp ontstond dus niet uit een grote stadskern, maar uit een agrarische en landelijke omgeving die langzaam meer samenhang kreeg onder deze bestuurlijke en adellijke invloed.
Van gehucht naar dorpskern
In de 18e en 19e eeuw werd La Romana steeds duidelijker herkenbaar als nederzetting. Aan het einde van de 18e eeuw bestond de plaats nog uit meerdere verspreide huizen, landelijke woningen en kleine kernen, maar in de 19e eeuw groeide de dorpskern langzaam samen. De ontwikkeling verliep niet snel of spectaculair, maar wel gestaag. Rond landbouw, geloof en dagelijkse handel ontstond een plaats die steeds meer als dorp herkenbaar werd.
De kerkelijke aanwezigheid speelde daarin een belangrijke rol. Zoals in veel Spaanse dorpen gaf een kerk of kapel niet alleen religieuze richting aan de gemeenschap, maar ook ruimtelijke samenhang. Rond pleinen, straten en gebedshuizen ontstond een meer georganiseerd dorpsleven. In La Romana betekende dat dat het dagelijks bestaan zich meer en meer rond een herkenbare kern begon af te spelen.
Wijn en landbouw
De 19e eeuw was voor La Romana ook de eeuw waarin de landbouw zich verder verdiepte en verbreedde. De omgeving was uitermate geschikt voor druiven, amandelen, olijven en andere gewassen die passen bij het droge binnenland van Alicante. Vooral de wijnbouw kreeg een belangrijkere rol. De vallei en de stenige hellingen leverden druiven op die goed pasten bij het klimaat, en wijn werd een steeds zichtbaarder deel van de lokale economie.
Dat betekende niet dat La Romana een grote wijnstad werd, maar wel dat de wijnbouw mee vorm gaf aan de identiteit van het dorp. Tot op de dag van vandaag hoort de streek bij het bredere wijnlandschap van het binnenland van Alicante. De geschiedenis van La Romana is daardoor niet los te zien van de druif en van het ritme van de oogst, het land en de seizoenen.
Steen en economische kracht
Naast de landbouw kreeg La Romana ook betekenis door de winning en verwerking van steen. De omgeving van het dorp is rijk aan kalksteen en marmerachtige materialen, en dat heeft de lokale economie lange tijd sterk beïnvloed. In de heuvels rond La Romana ontstonden steengroeven en werkplaatsen, waar natuursteen werd gewonnen en bewerkt voor bouwprojecten in de regio en daarbuiten.
Die combinatie van landbouw en steen gaf La Romana een steviger economische basis dan sommige andere dorpen in het binnenland. Wanneer landbouw moeilijke jaren kende, bood de steenwinning extra werk. Daarmee werd het dorp niet alleen gevormd door de bodem waarop het leefde, maar letterlijk ook door de steen die uit die bodem werd gehaald.
Zelfstandig sinds 1929
Een beslissend moment in de geschiedenis van La Romana kwam in de 20e eeuw, toen het dorp zich juridisch losmaakte van Novelda. Dat gebeurde in 1929, toen La Romana een zelfstandige gemeente werd. Die stap betekende veel meer dan een administratieve wijziging. Het gaf het dorp een eigen bestuur, een eigen gemeentelijke identiteit en meer zeggenschap over de ontwikkeling van de plaats.
Voor de bewoners was dat een belangrijk keerpunt. La Romana was niet langer alleen een landelijke kern onder een grotere plaats, maar een gemeente met een eigen naam, eigen belangen en een sterker besef van gemeenschap. Die zelfstandigheid is nog altijd een belangrijk deel van de plaatselijke identiteit.
Oorlog en moeilijke jaren
De Spaanse Burgeroorlog en de jaren erna lieten ook in La Romana sporen na. Net als elders in Spanje was er sprake van tekorten, onzekerheid en sociale spanning. Het front liep niet door het dorp zelf, maar de gevolgen van de oorlog voelden ook hier zwaar aan. Families kregen te maken met verlies, armoede en de moeilijke wederopbouw die in de jaren daarna volgde.
In de decennia na de oorlog trokken ook uit La Romana mensen weg op zoek naar werk in grotere steden of in andere delen van Europa. Toch bleef het dorp bestaan en vond het geleidelijk opnieuw evenwicht. Dat herstel kwam niet in één keer, maar via langzame verbeteringen in infrastructuur, onderwijs, bereikbaarheid en economische stabiliteit.
Nieuwe bewoners en nieuwe fase
Vanaf de jaren tachtig en negentig veranderde La Romana opnieuw. Buitenlandse bewoners ontdekten het dorp als een rustige plaats in het binnenland, met ruimte, betaalbare woningen en een landschap dat sterk verschilt van de overvolle kust. Nederlanders, Belgen, Britten en Fransen vestigden zich in landelijke huizen en opgeknapte woningen in en rond het dorp. Daarmee kreeg La Romana een nieuwe laag in zijn geschiedenis.
Toch is het dorp nooit zijn kern kwijtgeraakt. De komst van buitenlandse bewoners heeft La Romana internationaler gemaakt, maar niet ontworteld. Het dagelijkse leven draait nog steeds om de dorpskern, de feesten, de kerk, de landbouw en de herkenbare schaal van de gemeenschap. Daardoor voelt La Romana vandaag niet als een plaats die zichzelf opnieuw heeft uitgevonden, maar als een dorp dat nieuwe hoofdstukken heeft toegevoegd aan een veel ouder verhaal.
Een geschiedenis die voelbaar blijft
Vandaag de dag is La Romana meer dan een dorp met een verleden. Het is een plek waar geschiedenis nog altijd tastbaar is, in het landschap, in de wijngaarden, in de steengroeven, in de kerk en in de manier waarop het dorpsleven zich afspeelt. Hier is het verleden niet opgesloten in een museum, maar aanwezig in het dagelijks bestaan.
Wie door La Romana wandelt, ziet een dorp dat in de loop der eeuwen veranderde, maar zijn samenhang niet verloor. Van oude landbouwgrond en Moorse invloeden tot wijn, steen, zelfstandigheid en een internationale nieuwe fase: de geschiedenis van La Romana is gelaagd, levend en nog steeds herkenbaar in het dorp van nu.