Een dorp met diepe wortels
Wie door de smalle straatjes van Castell de Castells wandelt, voelt de aanwezigheid van eeuwen geschiedenis in elke hoek. Het dorp, gelegen in het hart van de Marina Alta in de provincie Alicante, draagt een naam die letterlijk verwijst naar ‘kastelen van kastelen’. Die naam is geen toeval: het gebied was eeuwenlang een strategisch punt, een kruispunt van beschavingen die hier hun sporen achterlieten. Van prehistorische jagers tot Iberische stammen, van Moorse boeren tot christelijke ridders – allen hebben ze bijgedragen aan het verhaal van dit bergdorp.
Oudste sporen: prehistorische bewoning
Lang voordat het huidige dorp bestond, trokken rondtrekkende jagers-verzamelaars door de bergen en valleien van Castell de Castells. In de grotten en rotswanden rondom het dorp zijn indrukwekkende rotsschilderingen gevonden, die dateren uit het neolithicum. Deze schilderingen, tegenwoordig erkend als UNESCO-werelderfgoed, tonen jachtscènes, menselijke figuren en dieren. Ze getuigen van een gemeenschap die hier duizenden jaren geleden al leefde, jaagde en verhalen vastlegde in steen. Hoewel deze prehistorische bewoners geen blijvende nederzetting achterlieten, markeren hun kunstwerken het begin van de menselijke aanwezigheid in de regio.
De Iberische periode en strategische ligging
In de eerste eeuwen voor onze jaartelling werd de regio bewoond door de Iberiërs, een inheemse bevolking met een sterk ontwikkelde cultuur en eigen taal. Zij bouwden versterkte
nederzettingen op strategische hoogten, van waaruit zij het omliggende land konden controleren. Castell de Castells lag op een natuurlijke doorgangsroute door de bergen, waardoor het een belangrijke positie innam. Archeologische vondsten wijzen op een netwerk van handel en contacten met andere nederzettingen in de Marina Alta en zelfs daarbuiten, via handelsroutes die tot aan de kust reikten.
Romeinse invloed in het binnenland
Toen de Romeinen in de 2e eeuw voor Christus de Iberische kustgebieden veroverden, drong hun invloed langzaam door tot in het binnenland. Castell de Castells lag ver van de grote Romeinse steden zoals Dianium (het huidige Dénia), maar de Romeinen lieten ook hier hun sporen achter. Restanten van landbouwterrassen en waterkanalen wijzen op een vroege introductie van geavanceerde landbouwtechnieken. Hoewel er geen groot Romeins forum of badhuis werd gebouwd, is het aannemelijk dat er kleine boerderijen en landerijen bestonden die de omliggende gebieden van voedsel voorzagen.
Moorse overheersing en agrarische bloei
Vanaf de 8e eeuw kwam Castell de Castells onder Moorse heerschappij. Deze periode zou een blijvende invloed hebben op de cultuur, architectuur en landbouw van het dorp. De Moren bouwden een versterkte nederzetting en introduceerden nieuwe irrigatietechnieken waarmee olijfbomen, amandelbomen en wijngaarden in het bergachtige terrein konden worden verbouwd. De resten van Moorse waterkanalen en terrassen zijn nog altijd zichtbaar in het landschap rondom het dorp. Ook de indeling van het oude centrum, met smalle 
kronkelstraatjes en compacte huizen, draagt duidelijk het stempel van deze tijd.
Reconquista en christelijke herbevolking
In de 13e eeuw kwam Castell de Castells in handen van de christelijke troepen tijdens de Reconquista. De Moorse bevolking werd in eerste instantie vaak toegestaan te blijven wonen en werken in het gebied, maar moest zich aanpassen aan het christelijke gezag. Later, in de 17e eeuw, werd een groot deel van de Moren (toen moriscos genoemd) definitief verdreven, wat leidde tot een forse bevolkingsdaling. Om het dorp weer tot bloei te brengen, werden christelijke kolonisten uit andere delen van het koninkrijk Valencia naar Castell de Castells gehaald. Deze nieuwe bewoners brachten hun eigen gewoonten, dialecten en landbouwmethoden mee, die zich vermengden met de bestaande tradities.
Middeleeuwse verdedigingswerken
Hoewel er van de oorspronkelijke kastelen en torens niet veel meer overeind staat, speelde de verdediging van het dorp in de middeleeuwen een belangrijke rol. Castell de Castells lag aan een route die door de bergen voerde en waarlangs niet alleen handelaren, maar ook rovers en vijandelijke troepen konden passeren. Er wordt aangenomen dat er meerdere wachttorens en versterkte gebouwen waren die het dorp moesten beschermen. De ligging op hoogte en het uitzicht over de valleien maakten het tot een natuurlijk fort, wat waarschijnlijk ook de oorsprong van de naam verklaart.
Nieuwe Tijd: landbouw als levensader
In de eeuwen na de middeleeuwen bleef Castell de Castells grotendeels afhankelijk van de landbouw. Tarwe, olijven, amandelen en wijn waren de belangrijkste producten, vaak verbouwd op de kenmerkende terrasvormige akkers die tegen de berghellingen waren aangelegd. Het dorp bleef relatief geïsoleerd, wat ervoor zorgde dat de traditionele levenswijze lang behouden bleef. Er was weinig contact met de grote steden, behalve via ruilhandel of markten in nabijgelegen dorpen.
Negentiende eeuw: veranderingen en tegenslagen
De 19e eeuw bracht zowel vooruitgang als tegenslagen. Enerzijds verbeterden nieuwe wegen en paden de verbinding met de buitenwereld, waardoor handel en communicatie makkelijker werden. Anderzijds kreeg Castell de Castells te maken met periodes van economische neergang door misoogsten, droogte en het vertrek van inwoners naar stedelijke gebieden of zelfs naar het buitenland op zoek naar werk. De landelijke crisis van de landbouw trof vooral kleine berggemeenschappen zwaar, en Castell de Castells was daarop geen uitzondering.
Twintigste eeuw: van armoede naar behoud
Het begin van de 20e eeuw werd gekenmerkt door armoede en emigratie. Veel families trokken naar steden als Alicante of Valencia, of naar landen als Frankrijk en Argentinië, in de 
hoop op een beter bestaan. Het dorp raakte langzaam ontvolkt, maar behield zijn karakteristieke uiterlijk. Pas in de tweede helft van de eeuw kwam er een besef dat deze bergdorpen een waardevolle culturele erfenis bezaten. Er ontstonden initiatieven om het historische erfgoed te bewaren en toerisme op kleine schaal te ontwikkelen, waarbij het verleden juist werd ingezet als aantrekkingskracht.
Het Castell de Castells van vandaag
Tegenwoordig is Castell de Castells een plek waar de eeuwenoude geschiedenis nog altijd tastbaar is. Het oude centrum ademt nog steeds de sfeer van vervlogen tijden, met zijn kronkelende straatjes, witgekalkte huizen en de kerk van Santa Ana die als stille getuige boven het dorp uittorent. In de lokale feesten, tradities en zelfs in de gerechten leeft het verleden voort. Voor wie de geschiedenis van de provincie Alicante wil begrijpen, vormt Castell de Castells een waardevol hoofdstuk in het grotere verhaal – een plaats waar de tijd langzaam lijkt te gaan en het verleden zich moeiteloos verweeft met het heden.