Geschiedenis van Alicante

Alicante ligt aan de Middellandse Zee in het zuidoosten van Spanje en heeft een geschiedenis die aantoonbaar veel verder teruggaat dan de Romeinse stad Lucentum. Van prehistorische bewoning en een versterkte nederzetting bij Tossal de Manises tot het islamitische Laqant, de christelijke verovering, de groei van de haven en de moderne kuststad: vooral zeehandel, verdediging en bereikbaarheid hebben de ontwikkeling van Alicante bepaald. In dit artikel volgen we die geschiedenis zoveel mogelijk chronologisch.

Wie vandaag over de Explanada de España wandelt, met palmbomen aan weerszijden en zicht op de jachten in de haven, staat misschien niet direct stil bij het feit dat Alicante meer dan drieduizend jaar aan aantoonbare bewoningssporen kent. Het is een stad die letterlijk en figuurlijk op verschillende lagen is gebouwd. Onder het moderne stadsleven liggen sporen van Iberiërs, Romeinen, islamitische heersers, middeleeuwse machthebbers en latere generaties die Alicante telkens opnieuw vormgaven. Van oude nederzettingen aan de kust tot een levendige havenstad aan de Middellandse Zee: Alicante heeft in de loop van de eeuwen veel gezichten gekend, maar is altijd een plaats gebleven waar ligging, handel en cultuur samenkomen.

Vroegste bewoning en Lucentum

De geschiedenis van Alicante is niet los te zien van haar ligging. Aan de ene kant ligt de Middellandse Zee, eeuwenlang de route voor handel, reizen, oorlog en uitwisseling. Aan de andere kant ligt de Benacantil, de rots waarop het kasteel van Santa Bárbara nog altijd boven de stad uittorent. Tussen die rots en de zee groeide Alicante uit van een strategische nederzetting tot een havenstad en uiteindelijk tot een moderne provinciehoofdstad. Juist die combinatie maakt de stad zo herkenbaar. Alicante is geen plaats die alleen door één periode is gevormd, maar door een opeenstapeling van tijden, culturen en belangen.

De bekende bewoningsgeschiedenis begint zelfs vóór Lucentum. Op de Serra Grossa zijn resten uit de bronstijd aangetroffen die in het tweede millennium voor Christus worden geplaatst. Ook op en rond de Benacantil zijn archeologische sporen uit prehistorische, Iberische en Romeinse perioden gevonden. Die vondsten betekenen niet dat op al deze plaatsen voortdurend een stad heeft bestaan, maar tonen wel aan dat het gebied rond de huidige baai van Alicante al vroeg aantrekkelijk was voor menselijke bewoning.

Voor Nederlanders en Belgen die Alicante vandaag leren kennen als woonstad, vakantiebestemming of uitvalsbasis aan de Costa Blanca, geeft die lange geschiedenis extra diepte aan het straatbeeld. De boulevard, de haven, het kasteel, de oude wijk Santa Cruz, de Mercado Central en de archeologische resten van Lucentum lijken op het eerste gezicht losse plekken. Toch horen ze samen in één verhaal. Ze laten zien hoe Alicante steeds opnieuw veranderde, zonder haar band met zee, handel en landschap kwijt te raken.

Van nederzetting naar Lucentum

De oudste stedelijke geschiedenis van Alicante speelt zich niet af op de Benacantil, maar vooral in het gebied van Tossal de Manises, vlak bij het huidige strand van Albufereta. Archeologische materialen wijzen daar op aanwezigheid vanaf het einde van de vijfde of het begin van de vierde eeuw voor Christus, al is over deze eerste fase nog veel onzeker. Duidelijker wordt het beeld in het laatste deel van de derde eeuw voor Christus, toen op de heuvel een zwaar versterkte nederzetting ontstond. Archeologisch onderzoek brengt deze versterkingen in verband met de Carthaagse aanwezigheid op het Iberisch Schiereiland.

Rond het einde van de derde eeuw voor Christus werd de versterkte nederzetting getroffen door verwoesting in de periode van de Tweede Punische Oorlog tussen Rome en Carthago. Daarna veranderde het terrein opnieuw. In de eerste eeuw voor Christus werd de bestaande versterking gedeeltelijk hergebruikt en aangepast door de Romeinen. Onder keizer Augustus kreeg de plaats uiteindelijk het karakter van een volwaardige Romeinse stad en de status van municipium, een gemeente met eigen Romeinse bestuursinstellingen.

Daar ontstond in de oudheid de belangrijke nederzetting die uitgroeide tot het Romeinse Lucentum. Deze stad bereikte haar bloei in de Romeinse tijd en kreeg een duidelijke stedelijke structuur met onder meer een forum, badgebouwen, tempels, straten, riolering en een verdedigingsmuur. Vandaag is deze plek een van de belangrijkste archeologische vindplaatsen van de regio en juist daar wordt het vroegste stedelijke verleden van Alicante tastbaar.

De resten van Lucentum zijn tegenwoordig bijzonder waardevol omdat ze laten zien dat Alicante al in de oudheid een stedelijke functie had. De ligging bij Albufereta was strategisch, met toegang tot zee en voldoende verbinding met het binnenland. Voor bezoekers is de archeologische vindplaats interessant omdat de plattegrond van de oude stad nog herkenbaar is. Muren, straten en resten van gebouwen maken duidelijk dat Lucentum geen losse nederzetting was, maar een georganiseerde Romeinse stad met bestuur, handel, verdediging en dagelijks leven.

De grootste bloeiperiode lag rond het einde van de eerste eeuw voor Christus en in de eerste eeuw na Christus. Later verloor Lucentum geleidelijk aan betekenis. Vanaf het einde van de eerste eeuw na Christus worden tekenen van achteruitgang zichtbaar en in de derde eeuw was de oude stad grotendeels verlaten. Het terrein verdween daarmee echter niet volledig uit gebruik. Tussen ongeveer de achtste en tiende eeuw werd een deel van de voormalige stad bijvoorbeeld gebruikt als islamitische begraafplaats, een zogenoemde maqbara.

Lucentum raakte dus in de loop van de Romeinse keizertijd in verval en werd uiteindelijk verlaten. Toch betekende dat niet het einde van het verhaal. De omgeving bleef aantrekkelijk door de ligging aan zee en de verbinding met het achterland. Het zwaartepunt van bewoning verschoof later richting andere delen van de huidige stad, maar de erfenis van Lucentum bleef bestaan als een van de belangrijkste historische voorlopers van Alicante.

Wie de geschiedenis van Alicante beter wil begrijpen, doet er goed aan om Lucentum niet over te slaan. Het moderne Alicante ligt weliswaar vooral rond het centrum, de haven en de Benacantil, maar de oudste stedelijke wortels liggen iets noordelijker. Dat maakt de geschiedenis van de stad ook minder rechtlijnig dan vaak wordt gedacht. Alicante ontstond niet op één punt en groeide daarna simpelweg verder. De stad verschoof, veranderde en paste zich aan aan nieuwe machtsverhoudingen, handelsroutes en verdedigingsbehoeften.

Islamitisch Laqant

Vanaf de vroege middeleeuwen verschoof het stedelijke zwaartepunt naar de omgeving van de Benacantil. Nadat het zuidoosten van het Iberisch Schiereiland in het begin van de achtste eeuw onder islamitisch bestuur was gekomen, ontwikkelde zich hier de nederzetting die in Arabische bronnen bekendstaat als Laqant. Die naam wordt algemeen in verband gebracht met de oudere naamtraditie van Alicante, maar eenvoudige verklaringen die Alicante rechtstreeks uit één enkel Arabisch of klassiek woord afleiden zijn historisch niet altijd goed te bewijzen.

In deze periode groeide de plaats uit tot een versterkte nederzetting met een duidelijke militaire en economische betekenis. De ligging aan de kust maakte handel mogelijk, terwijl het omliggende land dankzij irrigatiesystemen beter benut kon worden voor landbouw. Ook de burcht op de Benacantil kreeg in deze tijd haar eerste duidelijke vorm als verdedigingswerk, de voorloper van het latere kasteel van Santa Bárbara. De oorsprong van de huidige vesting wordt doorgaans aan het einde van de negende eeuw geplaatst.

De islamitische periode heeft diepe sporen achtergelaten in de ontwikkeling van Alicante. Niet alleen in de naam, maar ook in de manier waarop waterbeheer, landbouw en vestiging werden georganiseerd. Irrigatie via kanalen en andere waterwerken maakte intensiever gebruik van landbouwgrond mogelijk. Dergelijke systemen waren voor nederzettingen in het droge zuidoosten van het Iberisch Schiereiland van groot belang. Zoals op meer plaatsen in het huidige Spanje gingen verschillende culturen en geloofsgemeenschappen in bepaalde perioden naast elkaar bestaan, al wisselde die balans door de eeuwen heen voortdurend.

Water, handel en verdediging

De periode van Laqant was belangrijk omdat Alicante toen steeds meer betekenis kreeg als plaats aan zee én als verdedigbare kern. De Benacantil bood een natuurlijk uitzichtpunt over de baai, de kustroute en het omliggende land. Wie de rots beheerste, had zicht op schepen, bewegingen langs de kust en mogelijke aanvallen. Dat verklaart waarom de burcht in latere eeuwen telkens opnieuw werd aangepast en versterkt. De militaire waarde van de plek bleef lang bestaan, ook nadat het islamitische bestuur verdween.

Tegelijk was Alicante niet alleen een militaire plek. De landbouwgronden rond de stad, de nabijheid van de zee en de verbindingen met andere delen van het huidige Spanje maakten de nederzetting economisch interessant. Waterbeheer speelde daarbij een grote rol. Irrigatie, akkers, boomgaarden en handelscontacten vormden samen de basis voor een stad die klein begon, maar door haar ligging steeds meer gewicht kreeg. Dat patroon zou in de eeuwen daarna telkens terugkeren: Alicante groeide wanneer handel, haven en achterland elkaar versterkten.

Christelijke verovering

De overgang naar christelijk bestuur verliep niet in één enkel jaar. Met het Verdrag van Almizra van 1244 legden Castilië en de Kroon van Aragón hun onderlinge zones van uitbreiding vast en kwam Alicante binnen de Castiliaanse invloedssfeer te liggen. In 1247 begon de Castiliaanse machtsovername van de stad. De vesting op de Benacantil hield langer stand en werd op 4 december 1248, de feestdag van de heilige Barbara, ingenomen door troepen van de Castiliaanse infante Alfonso, de latere koning Alfonso X. Aan die datum dankt het kasteel zijn naam Santa Bárbara.

De stad kwam daarmee aanvankelijk onder Castiliaans bestuur te staan. Naast de bestaande islamitische Vila Vella, de oude stad, ontwikkelde zich een christelijke Vila Nova, letterlijk de nieuwe stad. Bestuur, religieuze instellingen, eigendomsverhoudingen en bevolkingssamenstelling veranderden in de daaropvolgende decennia. De overgang was daarmee niet alleen militair, maar had ook langdurige gevolgen voor de ruimtelijke en bestuurlijke ontwikkeling van Alicante.

In 1296 veroverde koning Jaume II van Aragón Alicante tijdens zijn campagne in het toenmalige koninkrijk Murcia en verbond hij de plaats aan de Kroon van Aragón. De daaropvolgende verdragen tussen Castilië en Aragón, waaronder de arbitrale regeling van Torrellas in 1304, legden de nieuwe grensverhoudingen verder vast. Alicante werd daarmee onderdeel van het Koninkrijk Valencia binnen de Kroon van Aragón.

Kerken namen in de christelijke stad een steeds belangrijkere plaats in, wetten en eigendomsverhoudingen veranderden en het kasteel kreeg nog meer betekenis als verdedigingspunt. Alicante werd in deze periode steeds sterker een stad van handel, controle en strategisch belang. Dat had alles te maken met haar plek tussen de zee, vruchtbare landbouwgebieden en routes naar andere delen van het schiereiland.

Middeleeuwse stad aan zee

Na de christelijke verovering kreeg Alicante een nieuwe stedelijke structuur. De stad groeide rond de voet van de Benacantil en ontwikkelde zich verder richting haven. Het kasteel bleef het symbool van macht en bescherming, terwijl de benedenstad steeds meer betekenis kreeg voor handel, bestuur en dagelijks leven. In deze periode ontstond het beeld van Alicante als stad tussen fort en haven, een karakter dat nog altijd zichtbaar is wanneer je vanaf de oude wijk richting zee loopt.

De middeleeuwse stad was kwetsbaar, maar ook kansrijk. Aanvallen vanaf zee, machtswisselingen, ziekte en economische tegenslag konden grote gevolgen hebben. Tijdens de veertiende-eeuwse Oorlog van de Twee Pedros tussen Castilië en Aragón werd Alicante zwaar getroffen en raakte de plaats sterk ontvolkt. Tegelijk bood de haven mogelijkheden die dorpen in het binnenland niet hadden. Alicante kon producten uitvoeren, goederen ontvangen en contacten onderhouden met andere havens. Daardoor bleef de stad belangrijk binnen de regio. Die handelsfunctie zou in latere eeuwen alleen maar sterker worden.

Een belangrijk bestuurlijk keerpunt volgde op 26 juli 1490. Koning Ferdinand II van Aragón, bekend als Ferdinand de Katholieke, verleende Alicante toen officieel de titel van stad. De toekenning weerspiegelde de economische en demografische ontwikkeling van Alicante, waar handel, landbouw, ambacht en de haven inmiddels een steeds grotere betekenis hadden gekregen.

Haven, handel en oorlog

Dankzij haar ligging groeide Alicante uit tot een belangrijk handelscentrum. De haven werd het economische hart van de stad en verbond haar met andere havens in de Middellandse Zee. Producten uit het binnenland, zoals wijn, amandelen, olijven en later ook andere landbouwproducten, vonden via Alicante hun weg naar buitenlandse markten. Zo werd de stad niet alleen een plek van verdediging, maar ook van uitwisseling en groei.

In de zestiende eeuw nam de bevolking sterk toe. Handel, exportgerichte ambachten en landbouw droegen aan deze ontwikkeling bij. Buiten de bestaande muren ontstonden nieuwe voorsteden, waaronder San Francisco richting zee en San Antón aan de landzijde. Volgens de historische gegevens van de gemeente verdubbelde het inwonertal tussen 1510 en 1609 ongeveer. De groei laat zien dat Alicante inmiddels veel meer was dan een kleine nederzetting rond een kasteel.

Ook het kasteel veranderde. Onder koning Filips II werd Santa Bárbara in de tweede helft van de zestiende eeuw ingrijpend verbouwd en versterkt. Een groot deel van de verdedigingsstructuren die het huidige aanzien van het complex bepalen, kwam voort uit werkzaamheden tussen 1562 en 1580. De modernisering was noodzakelijk omdat artillerie en oorlogsvoering sinds de middeleeuwen sterk waren veranderd.

De haven van Alicante werd door de eeuwen heen steeds belangrijker. Niet alleen voor de stad zelf, maar ook voor het achterland. Wijn, rozijnen, amandelen, olijfolie en andere producten uit de provincie vonden via Alicante hun weg naar andere markten. De stad groeide daardoor niet alleen als militaire plaats, maar vooral als economisch knooppunt. Handel bracht geld, contacten, nieuwe ideeën en nieuwe bewoners met zich mee.

Dat handelskarakter gaf Alicante een open blik naar buiten. De stad keek niet alleen naar het binnenland van de provincie, maar ook naar de Middellandse Zee. Die dubbele oriëntatie is vandaag nog steeds voelbaar. Alicante is aan de ene kant een Spaanse provinciehoofdstad met administratieve en regionale functies. Aan de andere kant blijft het een stad met een internationale uitstraling, gevoed door haven, toerisme, luchthaven, studenten en nieuwe inwoners uit andere landen. Meer over Alicante als woonstad staat op de pagina wonen in Alicante.

Oorlog en herstel

De strategische positie bracht niet alleen welvaart. Alicante en het kasteel werden meermaals doelwit van militair geweld. In 1691 werd de stad zwaar beschoten door een Franse vloot. Enkele jaren later raakte Alicante opnieuw betrokken bij grote Europese machtsstrijd tijdens de Spaanse Successieoorlog.

In de zestiende en zeventiende eeuw bleef Alicante zich ontwikkelen. Er werden nieuwe verdedigingswerken gebouwd, religieuze gebouwen verrezen en de stad breidde zich verder uit buiten de oudste kern. Maar zoals zo vaak in haar geschiedenis werd die groei onderbroken door oorlog. Tijdens de Spaanse Successieoorlog kreeg Alicante het zwaar te verduren. Het kasteel was tussen 1706 en 1709 in handen van Engelse troepen die aan de zijde van aartshertog Karel vochten.

Op 4 maart 1709 veroorzaakte de ontploffing van een met buskruit gevulde mijn onder de vesting zware schade aan het kasteel. Een deel van de rots en de verdedigingswerken werd daarbij verwoest en er vielen doden onder de Engelse verdedigers. De Engelse bezetting eindigde pas in april 1709. De explosie leeft nog altijd voort in de historische herinnering van Santa Bárbara en vormt een van de opvallendste gebeurtenissen uit de militaire geschiedenis van Alicante.

Ondanks de schade wist Alicante zich opnieuw te herstellen. Juist dat vermogen om telkens weer verder te gaan, hoort sterk bij de geschiedenis van de stad. De haven bleef daarbij van groot belang, want zolang de verbinding met zee en handel bleef bestaan, hield Alicante ook haar economische betekenis.

In de achttiende eeuw nam die handelsfunctie verder toe. De Spaanse vrijhandelsregeling met Amerikaanse havens uit 1778 vergrootte de mogelijkheden voor verschillende Spaanse havensteden en ook Alicante behoorde tot de havens die voor deze handel werden opengesteld. In 1785 werd bij koninklijk besluit het zelfstandige Consulado Marítimo y Terrestre de Alicante opgericht, een handelsinstelling die onder meer scheepvaart, handel en landbouw moest bevorderen. Tegen 1797 telde Alicante ongeveer twintigduizend inwoners. Daarmee was de plaats definitief uitgegroeid tot een belangrijke mediterrane handelsstad.

Negentiende-eeuwse groei

De negentiende eeuw bracht ingrijpende veranderingen. Alicante verloor geleidelijk haar karakter als ommuurde vestingstad en kreeg nieuwe economische, industriële en infrastructurele functies. In 1801 werd in de voormalige Casa de Misericordia een tabaksfabriek gevestigd. Deze fabriek zou gedurende lange tijd belangrijk zijn voor de lokale werkgelegenheid en kreeg door de vele vrouwelijke werknemers, de bekende cigarreras, ook sociale betekenis voor de stad. Op het hoogtepunt werkten duizenden mensen in het complex en werd de fabriek een belangrijk onderdeel van de industriële geschiedenis van Alicante.

De negentiende eeuw kende naast economische vernieuwing ook ernstige crises. In 1804 werd Alicante zwaar getroffen door een epidemie van gele koorts. Een halve eeuw later volgde in 1854 een grote cholera-epidemie. Zulke uitbraken hadden grote gevolgen voor de bevolking en vormen een belangrijk onderdeel van de sociale geschiedenis van de stad in een eeuw waarin Alicante tegelijk groeide en moderniseerde.

Tijdens de Napoleontische oorlog werd in 1812 het kasteel van San Fernando aangelegd om Alicante beter te kunnen verdedigen tegen een mogelijke Franse aanval. Daarmee kreeg de stad naast Santa Bárbara een tweede groot verdedigingswerk. De militaire betekenis van Alicante bleef dus ook in de negentiende eeuw zichtbaar, al zou de verdere ontwikkeling van de stad steeds meer door handel, industrie en vervoer worden bepaald.

In de negentiende eeuw veranderde Alicante in hoog tempo. De komst van betere verbindingen, waaronder de spoorlijn met Madrid, gaf de stad een nieuwe impuls. Handel, verkeer en stedelijke uitbreiding gingen hand in hand. Nieuwe wijken ontstonden, markten werden belangrijker in het dagelijkse leven en de haven werd verder aangepast aan de eisen van een groeiende economie.

Een beslissende verandering kwam in 1858. De spoorverbinding tussen Madrid en Alicante werd dat jaar voltooid. Op 25 mei 1858 vond de plechtige koninklijke inauguratie van de lijn en het station plaats in aanwezigheid van koningin Isabella II en haar echtgenoot. Alicante beschikte daarmee over een directe spoorverbinding met de Spaanse hoofdstad. De haven kon hierdoor nog sterker functioneren als schakel tussen het binnenland en internationale zeeroutes.

In hetzelfde jaar kreeg Alicante toestemming om de oude stadsmuren af te breken. Op 13 juli 1858 werd de gemeentelijke overheid officieel geïnformeerd over de koninklijke toestemming voor de sloop. De ontmanteling begon daarna geleidelijk en duurde nog tientallen jaren, maar maakte uitbreiding buiten de historische stad mogelijk. Nieuwe straten, woonwijken en boulevards konden zich ontwikkelen zonder de beperkingen van de vroegere verdedigingsgordel. Het laatste deel van de oude ommuring dat de stadsuitbreiding nog hinderde, verdween aan het einde van de negentiende eeuw.

De militaire geschiedenis was overigens nog niet helemaal voorbij. In 1873, tijdens de kantonale opstand, werd Alicante vanaf zee beschoten door het gepantserde fregat Numancia en andere eenheden van de opstandige vloot uit Cartagena. Ook het kasteel van Santa Bárbara werd getroffen. Het was een van de laatste momenten waarop de oude vesting daadwerkelijk bij oorlogsgeweld rond de stad betrokken raakte.

Ook de boulevard langs de haven kreeg steeds meer betekenis als visitekaartje van de stad. De huidige Explanada de España is weliswaar vooral een herkenbaar beeld van het moderne Alicante, maar haar wortels liggen in de ontwikkeling van de stad als open havenplaats die zich naar zee toe keerde. Op het voormalige havenfront ontstond in de negentiende eeuw een aangelegde wandelpromenade. Het bekende golvende mozaïek en de palmen maken haar tegenwoordig tot een van de meest herkenbare plekken van Alicante, maar daarachter zit een langere geschiedenis van stadsvernieuwing en representatie.

De negentiende en vroege twintigste eeuw brachten meer stedelijke groei. Alicante werd ruimer, moderner en beter verbonden. De stad begon zich steeds duidelijker buiten de oude kern te ontwikkelen. Nieuwe woonstraten, handelsgebouwen, pleinen en voorzieningen veranderden het dagelijks leven. De stad werd minder alleen een verdedigbare havenplaats en meer een moderne stedelijke omgeving waar wonen, werken, handel en ontspanning naast elkaar bestonden.

In die periode werd ook het beeld van Alicante als wandelstad aan zee sterker. De haven, de boulevard, de pleinen en de stadsstranden vormden samen een gezicht dat later belangrijk zou worden voor toerisme en woonkwaliteit. Alicante bleef economisch afhankelijk van handel en vervoer, maar kreeg ook steeds meer aantrekkingskracht als stad waar klimaat, zee en stedelijke voorzieningen samenkwamen. Voor een breder overzicht van ligging, stadsdelen en het huidige karakter van de gemeente is de pagina informatie over Alicante een logisch vervolg.

Spaanse Burgeroorlog

De twintigste eeuw bracht opnieuw zware klappen. Tijdens de Spaanse Burgeroorlog werd Alicante meermaals getroffen door bombardementen. De ligging van de haven en de strategische betekenis van de stad maakten Alicante tot een belangrijk doelwit. De burgerbevolking betaalde daarvoor een hoge prijs.

Het bekendste en meest aangrijpende voorbeeld is het bombardement op de Mercado Central op 25 mei 1938. Italiaanse vliegtuigen die vanaf Mallorca opereerden, bombardeerden die dag de stad en het drukke gebied rond de markt. Het exacte aantal dodelijke slachtoffers verschilt enigszins tussen historische registraties en tellingen, maar gemeentelijke herdenkingen spreken van meer dan driehonderd doden en ongeveer duizend gewonden. Tot op de dag van vandaag is dit een van de meest beladen momenten uit de moderne geschiedenis van Alicante. De stad draagt die herinnering nog steeds met zich mee in monumenten, herdenkingen en het collectieve geheugen van de inwoners.

Laatste haven van de Republiek

Alicante heeft ook een bijzondere plaats in de laatste dagen van de Spaanse Burgeroorlog. In maart 1939 probeerden duizenden mensen via de haven van Alicante te vluchten toen de nederlaag van de Republiek onafwendbaar werd. De Britse vrachtvaarder Stanbrook vertrok op 28 maart met ongeveer drieduizend vluchtelingen, maar voor vele anderen kwam redding niet meer op tijd.

In de laatste dagen van maart verzamelden zich duizenden Republikeinse vluchtelingen in en rond de haven in de hoop Spanje nog per schip te kunnen verlaten. Meer dan vijftienduizend mensen kwamen uiteindelijk in het havengebied vast te zitten toen de stad door de troepen die Franco steunden werd ingenomen. Velen werden daarna gevangengenomen en naar geïmproviseerde detentieplaatsen en kampen gebracht, waaronder het bekende Campo de los Almendros.

De haven werd daardoor niet alleen een plek van handel en reizen, maar ook een plaats van wanhoop, afscheid en historische herinnering. Dat maakt de moderne geschiedenis van Alicante extra aangrijpend.

Deze herinnering is minder zichtbaar voor bezoekers die alleen de zonnige kant van de stad zien, maar ze hoort wezenlijk bij Alicante. Achter de promenade, de terrassen en de moderne haven ligt ook een verhaal van oorlog, verlies en vlucht. Juist dat contrast maakt de geschiedenis van de stad menselijker. Alicante is niet alleen een mooie kuststad, maar ook een plaats waar Europese en Spaanse geschiedenis diepe sporen heeft achtergelaten.

Na de oorlog volgden moeilijke jaren van herstel, schaarste en economische beperkingen. Toch begon Alicante vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw opnieuw snel te veranderen. De ontwikkeling van handel en diensten, bevolkingsgroei en later het internationale toerisme zouden de stad in enkele decennia sterk vergroten.

Toerisme en moderne groei

De bevolkingsontwikkeling laat zien hoe snel Alicante in de twintigste eeuw veranderde. Volgens de historische volkstellingen telde Alicante ongeveer 96.700 inwoners in 1940 en ruim 121.500 in 1960. Daarna versnelde de groei sterk: bij de volkstelling van 1981 telde de gemeente ruim 251.000 inwoners. Bij vergelijking van oudere bevolkingscijfers moet rekening worden gehouden met veranderingen van de gemeentegrenzen, waaronder de opname van Villafranqueza vóór de volkstelling van 1940. Binnenlandse migratie, economische ontwikkeling en uitbreiding van de dienstensector speelden bij de verdere groei een grote rol.

Na de moeilijke naoorlogse jaren veranderde Alicante sterk door economische groei, binnenlandse migratie, toerisme en internationale bereikbaarheid. Hotels, appartementen, nieuwe wijken, betere wegen en meer voorzieningen veranderden het dagelijks leven. De stad werd aantrekkelijker voor vakantiegangers, studenten, ondernemers, overwinteraars en mensen die zich blijvend in Spanje wilden vestigen.

Een van de belangrijkste keerpunten was de opening van de nieuwe luchthaven bij El Altet op 4 mei 1967. Daarmee kreeg Alicante een directe toegangspoort voor nationaal en internationaal vliegverkeer. De groei volgde snel: in 1970 naderde de luchthaven al één miljoen passagiers. Voor Alicante en de rest van de Costa Blanca werd luchtvaart daardoor een belangrijke motor achter de ontwikkeling van internationaal toerisme.

De luchthaven werd steeds belangrijker voor de hele Costa Blanca. Hotels, appartementen, nieuwe wijken, betere wegen en meer voorzieningen veranderden het dagelijks leven. Ook de verbindingen over spoor en weg werden verder verbeterd. Alicante ontwikkelde zich daarmee van regionale havenstad tot een moderne kuststad waar wonen, werken, reizen en recreatie steeds sterker met elkaar verbonden raakten.

Toch bleef Alicante anders dan sommige puur toeristische plaatsen aan de kust. De stad heeft altijd ook een eigen stedelijke basis gehouden. Er wordt gewoond, gestudeerd, gewerkt, bestuurd en gehandeld. Dat maakt Alicante levendiger en veelzijdiger dan een bestemming die alleen in het hoogseizoen draait. De geschiedenis van de stad helpt verklaren waarom dat zo is. Alicante was al eeuwen een havenstad, marktplaats, bestuurlijk centrum en ontmoetingspunt voordat het moderne toerisme op gang kwam.

Ook de Explanada de España kreeg in de twintigste eeuw het uiterlijk waarmee de promenade tegenwoordig wordt geassocieerd. In 1958 en 1959 werd het oppervlak vernieuwd met het kenmerkende golvende patroon van miljoenen marmeren steentjes in verschillende kleuren. Daarmee werd een oudere negentiende-eeuwse wandelpromenade omgevormd tot een van de bekendste symbolen van de moderne stad.

Historisch Alicante vandaag

Vandaag is Alicante een stad waar het verleden op veel plekken zichtbaar blijft. Het silhouet van het kasteel van Santa Bárbara bepaalt nog altijd het beeld van de stad. In Lucentum wordt het Romeinse verleden tastbaar, terwijl de oude straatjes, kerken, pleinen en haven herinneren aan middeleeuwse en latere periodes. De oude stedelijke kern rond de Benacantil laat bovendien zien hoe sterk de ontwikkeling van Alicante eeuwenlang werd gestuurd door hoogteverschillen, verdediging en de nabijheid van zee.

Ook de feesten van de stad, zoals de Hogueras de San Juan, laten zien hoe geschiedenis en stedelijke identiteit met elkaar verbonden zijn. De huidige vorm van deze grote stadsfeesten ontstond in 1928 en groeide in de twintigste eeuw uit tot een belangrijk onderdeel van de lokale identiteit. Tradities veranderen met de tijd, maar spelen nog altijd een belangrijke rol in het collectieve karakter van Alicante.

Wie Alicante bezoekt of er woont, merkt dat de geschiedenis hier niet opgesloten zit in een museum alleen. Ze leeft in het straatbeeld, in de namen van plekken, in oude stenen, in herdenkingen en in de manier waarop de stad zichzelf blijft vernieuwen zonder haar verleden los te laten. De geschiedenis van Alicante is daardoor geen afgesloten hoofdstuk, maar een verhaal dat nog elke dag verder wordt geschreven.

De geschiedenis van Alicante laat zien waarom de stad vandaag zo veelzijdig is. De prehistorische sporen op de Serra Grossa en Benacantil, de versterkte nederzetting van Tossal de Manises, het Romeinse Lucentum, de islamitische ontwikkeling van Laqant, het kasteel op de Benacantil, de christelijke machtswisseling, de haven, de negentiende-eeuwse groei, de littekens van de Burgeroorlog en de moderne ontwikkeling tot internationale kuststad horen allemaal bij hetzelfde verhaal. Wie alleen naar de stranden kijkt, mist een groot deel van Alicante. Wie de geschiedenis meeneemt, ziet beter waarom de stad zo'n sterke eigen identiteit heeft.

Voor Nederlanders en Belgen die Alicante bezoeken, er wonen of overwegen om naar deze regio te verhuizen, maakt dat verleden de stad interessanter. Het verklaart waarom Alicante tegelijk mediterraan, stedelijk, historisch en internationaal aanvoelt. De stad is gevormd door macht, handel, oorlog, herstel en vernieuwing. Juist daardoor is Alicante niet alleen een plaats aan zee, maar een stad met lagen, herinneringen en verhalen die nog steeds zichtbaar zijn in het dagelijks leven.

Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt op 14 september 2026.