Lang voordat de naam Campo de Mirra op kaarten verscheen, leefden er al mensen op de heuvels en in de valleien van dit deel van het huidige l'Alt Vinalopó. Archeologische vondsten op en rond Puig d'Almizra en de nabijgelegen berg El Vaquero voeren het verhaal terug tot de Bronstijd. Eeuwen later werd juist deze kleine plek in het binnenland van Alicante het toneel van een gebeurtenis die invloed kreeg op de politieke kaart van het middeleeuwse Iberisch Schiereiland: het Verdrag van Almizra van 1244. Campo de Mirra, in het Valenciaans El Camp de Mirra, is daardoor een dorp waarvan de historische betekenis veel groter is dan de omvang doet vermoeden.
Wie vandaag door Campo de Mirra wandelt ziet vooral een rustig dorp tussen landbouwgrond en lage bergen. Onder dat stille oppervlak liggen echter verschillende historische lagen. Prehistorische bewoning, islamitisch Almizra, het middeleeuwse kasteel, de grensafspraken tussen Aragón en Castilië, eeuwen van landbouw, de ontwikkeling van een zelfstandige gemeente en moderne tradities als het Tractat d'Almizra zijn allemaal met dezelfde kleine plaats verbonden. Voor Nederlanders en Belgen die de provincie Alicante vooral van de Costa Blanca kennen, vormt Campo de Mirra daarmee een verrassend venster op een heel ander verleden.
Bronstijd op Puig d'Almizra
De oudste geschiedenis van Campo de Mirra kan tegenwoordig veel concreter worden beschreven dan alleen met algemene verwijzingen naar prehistorische bewoning in Alto Vinalopó. Archeologische opgravingen op Puig d'Almizra hebben materiaal opgeleverd dat bewoning vanaf de Bronstijd, rond de elfde eeuw voor Christus, documenteert. Daarmee begint de aantoonbare menselijke geschiedenis van deze locatie bijna 2.300 jaar vóór het beroemde verdrag van 1244.
Ook op de berg die lokaal El Vaquero wordt genoemd ligt een belangrijke vindplaats uit de Bronstijd. In de directe omgeving bevindt zich bovendien de Caseta del Corps, een opvallende constructie die uit grote kalkstenen platen bestaat en door een zware stenen plaat wordt afgedekt.
Tussen El Vaquero en Puig d'Almizra liggen de zogenoemde Les Graelletes. Hier bevinden zich petrogliefen: tekens en vormen die rechtstreeks in de rots zijn gehakt of gekrast. Deze archeologische locatie wordt eveneens met de Bronstijd in verband gebracht en geniet bescherming als rotskunsterfgoed.
Dat maakt het gebied rond het huidige dorp veel interessanter dan op het eerste gezicht lijkt. De heuvel die tegenwoordig vooral bekendstaat vanwege een middeleeuws verdrag werd al vele eeuwen daarvoor door mensen gebruikt. Hoogte, overzicht over de vallei, landbouwmogelijkheden en natuurlijke doorgangen maakten deze omgeving al vroeg aantrekkelijk.
Voorzichtig met Romeinse claims
De bredere streek Alto Vinalopó kende later uiteraard ook Iberische en Romeinse bewoning. In plaatsen als Villena, Biar en andere delen van het noordwestelijke binnenland zijn archeologische resten uit verschillende perioden aangetroffen. Voor Campo de Mirra zelf is het echter verstandiger om onderscheid te maken tussen regionale geschiedenis en daadwerkelijk lokaal aangetoonde bewoning.
Er is geen reden om te twijfelen dat het gebied tijdens de Romeinse tijd deel uitmaakte van het grotere economische en bestuurlijke landschap van het Iberisch Schiereiland. Landbouw, handelsroutes en verbindingen tussen het binnenland en de Middellandse Zee speelden ook in deze streek een rol. Dat betekent echter niet automatisch dat op de plaats van het huidige Campo de Mirra een belangrijke Romeinse nederzetting lag.
Voor de lokale geschiedenis is de Bronstijd archeologisch duidelijker aantoonbaar. Daarna wordt het verhaal opnieuw concreet tijdens de islamitische middeleeuwen en vooral in de dertiende eeuw. Dat is historisch nauwkeuriger dan iedere tussenliggende periode zonder voldoende bewijs aan het huidige dorp toe te schrijven.
Islamitisch Almizra krijgt vorm
Vanaf het begin van de achtste eeuw kwam een groot deel van het Iberisch Schiereiland onder islamitisch bestuur te staan. Ook het gebied van het huidige Alicante werd onderdeel van Al-Andalus. In de eeuwen daarna ontstond een netwerk van nederzettingen, versterkingen en landbouwgebieden waarin waterbeheer en aanpassing aan het droge klimaat essentieel waren.
Het huidige Campo de Mirra is historisch sterk verbonden met Almizra of Almisrà. De gemeente verklaart het Arabische Al-mizra als „de grens” of „de limiet”. Die betekenis is opvallend passend voor een plaats die later juist beroemd zou worden door een verdrag waarin grenzen werden afgesproken.
De islamitische bewoners gebruikten de vruchtbare delen van de vallei voor landbouw en pasten hun manier van werken aan de beperkte hoeveelheid water aan. Graan, druiven, olijven, vijgen, amandelen en andere mediterrane producten pasten goed bij de omstandigheden van het binnenland.
Waterbeheer was daarbij cruciaal. In tegenstelling tot de grote geïrrigeerde vlakten rond Valencia of delen van de kust moest hier veel landbouw functioneren met weinig neerslag. Droge landbouw, in Spanje secano genoemd, zou eeuwenlang kenmerkend blijven voor Campo de Mirra en de omliggende vallei.
Ook de ligging van een versterking op Puig d'Almizra past bij het middeleeuwse landschap. Vanaf de heuvel kon een groot gebied worden overzien. Wegen, landbouwgrond en bewegingen door de vallei waren vanaf een dergelijk hoog punt gemakkelijker te controleren.
Kasteel wordt grenspost
De dertiende eeuw werd beslissend voor Almizra. Volgens de historische traditie die door de gemeente wordt beschreven, werd het Castillo de Almizra in 1243 op de islamitische machthebbers veroverd door de ridder Llorenç d'Escals.
Bij zulke middeleeuwse gebeurtenissen is het verstandig onderscheid te maken tussen archeologisch bewijs, schriftelijke bronnen en historische traditie. De verovering van 1243 wordt lokaal als onderdeel van de geschiedenis overgeleverd. Onbetwist is dat Almizra kort daarna een buitengewoon belangrijke plaats werd voor de politieke onderhandelingen tussen de Kroon van Aragón en Castilië.
De christelijke uitbreiding naar het zuiden wordt traditioneel vaak aangeduid als de Reconquista. Moderne historici gebruiken daarnaast termen als christelijke verovering of territoriale expansie, omdat de werkelijkheid complexer was dan één onafgebroken strijd tussen twee groepen. Islamitische en christelijke staten sloten bondgenootschappen, voerden oorlog, onderhandelden en betaalden elkaar soms schatting.
Ook tussen de christelijke koninkrijken onderling bestonden rivaliteiten. Aragón en Castilië wilden beide hun macht uitbreiden. Naarmate hun legers verder naar het zuiden trokken, werd het daarom noodzakelijk af te spreken welke gebieden door wie mochten worden veroverd.
Verdrag van Almizra in 1244
Op 26 maart 1244 werd bij het kasteel van Almizra het verdrag gesloten dat Campo de Mirra zijn belangrijkste plaats in de geschiedenis gaf. Aan de ene kant stond koning Jaume I van Aragón, in het Nederlands ook Jacobus I genoemd en bekend als Jaume I de Veroveraar. Aan Castiliaanse zijde onderhandelde infante Alfonso, zoon van koning Fernando III en de latere koning Alfonso X de Wijze.
Alfonso was op dat moment dus nog geen koning. Dat onderscheid is belangrijk. Hij zou pas jaren later de Castiliaanse troon bestijgen. In oudere populaire teksten wordt hij soms al bij het verdrag als koning Alfonso X aangeduid, maar historisch is „infante Alfonso, de latere Alfonso X” nauwkeuriger.
Ook Violante van Hongarije, in het Valenciaans Na Violant d'Hongria, de echtgenote van Jaume I en koningin van Valencia, wordt in de lokale historische beschrijving genoemd als aanwezige bij het akkoord.
Het verdrag legde vast tot waar de Kroon van Aragón haar gebied naar het zuiden kon uitbreiden en welke gebieden binnen de Castiliaanse invloedssfeer zouden blijven. Daarmee werden eerdere afspraken over de verdeling van toekomstig te veroveren gebied verder geconcretiseerd.
Voor het latere Koninkrijk Valencia was de overeenkomst zeer belangrijk. Zij hielp bepalen waar de zuidelijke grens van de Aragonese expansie kwam te liggen. Verder naar het zuiden lag het koninkrijk Murcia, dat op dat moment onder Castiliaans protectoraat stond.
Voor Nederlandse en Belgische lezers kan zo'n middeleeuws verdrag abstract klinken, maar de gevolgen waren zeer concreet. Wie een gebied bestuurde bepaalde rechtspraak, belastingheffing, grondbezit, kolonisatie en uiteindelijk ook welke politieke en taalkundige invloed zich in een streek verder ontwikkelde.
Dat een dergelijk akkoord juist bij Campo de Mirra werd gesloten hing samen met de ligging. Biar, Villena en Almizra bevonden zich in een gevoelig overgangsgebied tussen verschillende machtszones. De rustige vallei van vandaag was in de dertiende eeuw onderdeel van een strategische grenswereld.
Grens bleef niet eeuwig gelijk
Het Verdrag van Almizra betekende niet dat de politieke kaart daarna voor altijd vaststond. In de eeuwen die volgden veranderden grenzen opnieuw door oorlogen, dynastieke conflicten en nieuwe verdragen. Delen van het huidige zuiden van de provincie Alicante kwamen pas later definitief binnen het Koninkrijk Valencia te liggen.
Juist daarom moet Almizra vooral worden gezien als een belangrijk moment in een langer proces. Het verdrag bracht op dat moment duidelijkheid tussen twee machtige christelijke kronen en werd daardoor een referentiepunt in de ontwikkeling van het middeleeuwse zuidoosten van Spanje.
Voor Campo de Mirra bleef die gebeurtenis uiteindelijk zo bepalend dat zelfs de moderne gemeentenaam eraan werd gekoppeld.
Eeuwen verbonden aan Biar
Na de middeleeuwse veroveringen bleef Campo lange tijd geen zelfstandige gemeente. Het gebied stond eeuwenlang bekend als de Partida de Campo en maakte onderdeel uit van het gemeentelijke grondgebied van Biar.
Het Spaanse en Valenciaanse woord partida wordt op het platteland gebruikt voor een bepaald landelijk gebied of buurtschap binnen een gemeente. Campo was dus lange tijd eerder een geografische en agrarische eenheid dan een zelfstandige gemeente zoals tegenwoordig.
De relatie met Biar was logisch. Biar was een belangrijke versterkte plaats en lag op een strategische positie langs de oude grens. Het grote kasteel dat vandaag boven Biar staat herinnert nog altijd aan deze militaire en bestuurlijke betekenis.
Landbouw bleef ondertussen het fundament van het dagelijks bestaan. Families bewerkten graanvelden, wijngaarden, olijfgaarden en percelen met amandelbomen. Het gebied kende geen overvloed aan water, waardoor landbouw sterk afhankelijk bleef van regenval en zorgvuldig gebruik van beschikbare bronnen en opslag.
Het leven draaide om het agrarische jaar. Zaaien, oogsten, druiven verwerken, olijven persen, dieren verzorgen en onderhoud aan huizen en velden bepaalden voor de meeste inwoners veel sterker het ritme dan politieke gebeurtenissen in verre hoofdsteden.
Ermita bewaart oude traditie
Op Puig d'Almizra staat de Ermita de Sant Bertomeu d'Almizra. Een ermita is een kleine kapel of bedeplaats. Het bestaan van deze kapel is al in 1489 schriftelijk gedocumenteerd.
Daarmee is het religieuze gebruik van deze heuvel veel ouder dan de huidige parochiekerk in het dorpscentrum. De kapel werd in de loop van de eeuwen verschillende keren verbouwd en uitgebreid. In 1989 vond een belangrijke restauratie plaats en vanaf 2000 werd het complex verder opgeknapt.
Voor bewoners bleef de plek door de eeuwen heen verbonden met Sant Bertomeu, de apostel Bartholomeus. De heuvel combineert daarmee meerdere historische lagen: archeologische resten uit de Bronstijd, het middeleeuwse kasteel, de plaats van het verdrag en later christelijk religieus gebruik.
Torre del Conjurador
Naast de ermita staat de Torre del Conjurador, gebouwd in 1678 op een middeleeuwse basis van het kasteel. De toren verwijst naar een traditie die nauw verbonden was met het landbouwleven.
Vanaf deze hoge plek werden de velden gezegend en vonden rituelen plaats waarmee men hoopte zware onweersbuien en hagel weg te houden. Het Spaanse werkwoord conjurar betekent in deze context zoveel als bezweren of afweren.
Voor een moderne bezoeker klinkt dat misschien folkloristisch, maar voor boeren kon hagel letterlijk een economische ramp betekenen. Een paar minuten zwaar noodweer konden een volledige druiven-, graan- of amandeloogst vernielen. Het is daarom niet vreemd dat religie, volksgeloof en bescherming van de landbouw sterk met elkaar verweven raakten.
De Torre del Conjurador vertelt zo een ander soort geschiedenis dan het verdrag. Niet die van koningen en grenzen, maar die van gewone inwoners die probeerden hun oogst en levensonderhoud te beschermen tegen de grillen van het weer.
Campo wordt zelfstandig
De moderne bestuurlijke identiteit van Campo de Mirra ontstond pas veel later. Tot het einde van de achttiende eeuw hoorde Campo bij Biar. In 1795 werd het gebied samen met andere plaatsen in de vallei onderdeel van de gemeente Beneixama.
In 1836 volgde opnieuw een verandering. Campo scheidde zich samen met Cañada af en beide plaatsen vormden de gezamenlijke gemeente Campo-Cañada.
Die situatie hield niet lang stand. In 1843 werd Campo een zelfstandige gemeente. Voor het eerst begon daarmee de bestuurlijke geschiedenis van de gemeente zoals we die tegenwoordig herkennen.
In 1849 werd „de Mirra” aan de naam toegevoegd. De nieuwe benaming verwees bewust naar Almizra en het historische verdrag. Een gebeurtenis uit 1244 werd daarmee ruim zeshonderd jaar later onderdeel van de officiële gemeentelijke identiteit.
In 1926 kende de Real Academia de la Historia het dorp bovendien een eigen gemeentewapen toe. Ook daarin kreeg de historische identiteit een officiële en symbolische vorm.
De geschiedenis van de gemeentenaam laat mooi zien hoe belangrijk herinnering kan zijn. Het huidige Campo de Mirra heet niet eenvoudig zo omdat die naam al sinds de middeleeuwen onafgebroken voor dezelfde gemeente werd gebruikt. De moderne naam werd juist bewust gekozen om de nieuwe zelfstandige gemeente met haar beroemdste historische gebeurtenis te verbinden.
Negentiende eeuw verandert dorp
De negentiende eeuw was veel meer dan alleen de periode waarin Campo bestuurlijk zelfstandig werd. In heel Spanje veranderden eigendomsverhoudingen, landbouw, bestuur en infrastructuur. Oude feodale rechten verdwenen geleidelijk en een modernere gemeentelijke organisatie ontstond.
Voor kleine landbouwgemeenschappen betekende dat niet automatisch welvaart. Veel gezinnen bleven afhankelijk van een beperkt stuk grond, onregelmatige regen en marktprijzen waarop zij nauwelijks invloed hadden. Een slechte oogst kon nog altijd grote gevolgen hebben.
De wijnbouw was in Alto Vinalopó een belangrijke economische factor. In de tweede helft van de negentiende eeuw profiteerde de wijnproductie in delen van de streek aanvankelijk van de crisis in Franse wijngaarden door de druifluis. Spaanse wijn kreeg daardoor tijdelijk extra afzetmogelijkheden.
Later bereikte de phylloxera, in het Nederlands druifluis, ook Spaanse wijngaarden. Het kleine insect tast de wortels van Europese wijnstokken aan en veroorzaakte in verschillende wijngebieden enorme schade. De crisis trof ook wijngaarden in het bredere gebied van Villena en Alto Vinalopó.
Het is lastig om voor Campo de Mirra afzonderlijk exacte verliezen uit deze periode te noemen. Wel is duidelijk dat dergelijke regionale landbouwcrises ook voor kleine dorpen gevolgen hadden. Minder opbrengst betekende minder inkomen, minder werk en soms de noodzaak om naar andere activiteiten of andere plaatsen uit te wijken.
Nieuwe parochiekerk
In dezelfde eeuw kreeg Campo de Mirra een van de belangrijkste gebouwen van het huidige dorpscentrum. De parochiekerk van Sant Bertomeu Apòstol, in het Spaans San Bartolomé Apóstol, werd gebouwd tussen 1817 en 1875.
De kerk werd ontworpen volgens plannen van Salvador Escrig, architect en lid van de Real Academia de Bellas Artes de San Carlos in Valencia. Het gebouw heeft een middenschip en twee zijbeuken en boven de kruising staat een koepel met blauwe dakpannen, een herkenbaar element van Valenciaanse religieuze architectuur.
De bouwperiode van bijna zestig jaar laat zien hoe groot een dergelijk project voor een kleine gemeenschap was. Het huidige gebouw werd in 1875 voltooid en is sindsdien een van de belangrijkste herkenningspunten van het dorp.
Op het hoofdaltaar wordt een relikwie van San Bartolomé bewaard die in 1917 vanuit Rome naar Campo de Mirra kwam. In de kerk bevinden zich daarnaast kunstwerken uit verschillende perioden.
De parochiekerk is daardoor niet alleen een religieuze ruimte, maar ook een belangrijk archief van lokale kunst, herinnering en familiegeschiedenis.
Historische straten groeien mee
De geschiedenis van Campo de Mirra is niet alleen boven op Puig d'Almizra zichtbaar. Ook in en rond de bebouwde kom bevinden zich gebouwen die vertellen hoe het dorp zich in de achttiende, negentiende en twintigste eeuw ontwikkelde.
Bij El Parador staat bijvoorbeeld een oude aljibe uit de achttiende eeuw. Een aljibe is een waterreservoir waarin water werd opgeslagen. In een droog binnenland was dergelijke infrastructuur van groot praktisch belang.
Uit 1921 dateert de voormalige likeurfabriek Ferrándiz, een opvallend voorbeeld van industriële architectuur. Daarmee laat Campo de Mirra zien dat ook een kleine landbouwgemeente verbindingen kreeg met verwerking en productie buiten het traditionele boerenbedrijf.
Het gemeentelijke washuis werd in 1929 gebouwd en is later gerestaureerd. Een openbare wasplaats was vroeger veel meer dan een praktische voorziening. Het was ook een sociale ontmoetingsplek waar vooral vrouwen elkaar tijdens dagelijkse werkzaamheden spraken.
Verspreid door het dorp liggen daarnaast historische huizen zoals de Casa de la Torre, Casa de l'Hort en Casa del Rellotge. Dergelijke woningen herinneren aan boerderijen en grotere huizen die een rol speelden in de ontwikkeling van het dorp en de landbouwgrond eromheen.
Wie alleen naar het middeleeuwse verdrag kijkt, mist daardoor een groot deel van het lokale verhaal. De echte geschiedenis van Campo de Mirra bestaat ook uit water opslaan, wassen, wijn en likeur produceren, huizen bouwen en generaties lang hetzelfde land bewerken.
Twintigste eeuw brengt vertrek
Aan het begin van de twintigste eeuw bleef Campo de Mirra voornamelijk een landbouwgemeenschap. Mechanisering, elektriciteit en gemotoriseerd vervoer veranderden het dagelijkse leven geleidelijk, maar veel huishoudens bleven voor een belangrijk deel afhankelijk van het land.
De Spaanse Burgeroorlog van 1936 tot 1939 en de moeilijke jaren daarna hadden in heel Spanje grote maatschappelijke en economische gevolgen. Voor Campo de Mirra is het belangrijk niet zonder concrete lokale documentatie algemene verhalen over geweld of vervolging aan individuele families toe te schrijven. Wel staat vast dat kleine landbouwgemeenschappen de gevolgen van oorlog, schaarste en economische ontwrichting eveneens voelden.
De jaren na de Burgeroorlog waren voor veel Spaanse huishoudens sober. Voedsel, brandstof en andere producten waren schaars en het Franco-regime kende jarenlang rantsoenering. In landelijke dorpen kon eigen landbouw helpen om in basisbehoeften te voorzien, maar het leven bleef zwaar.
Vanaf de jaren vijftig en vooral zestig veranderde Spanje snel. Industrie groeide, kusttoerisme kwam op en steeds meer jongeren verlieten kleine dorpen om elders werk te zoeken. Villena, Alcoy, Alicante, Valencia en later ook de kustgebieden boden meer werkmogelijkheden dan een kleine agrarische gemeente.
Campo de Mirra kreeg net als veel andere dorpen in het Spaanse binnenland te maken met bevolkingsverlies en vergrijzing. Huizen konden leeg komen te staan en landbouwpercelen werden minder intensief gebruikt wanneer volgende generaties elders hun inkomen verdienden.
Toch bleef de band met het dorp sterk. Veel mensen die voor werk vertrokken behielden familie, huizen of grond in Campo de Mirra en keerden tijdens vakanties en feesten terug. Die verbinding is nog altijd zichtbaar tijdens de grote augustusfeesten, wanneer het dorp veel levendiger wordt dan tijdens een gewone winterweek.
Tractat wordt levende geschiedenis
In de tweede helft van de twintigste eeuw gebeurde iets bijzonders: Campo de Mirra begon zijn middeleeuwse geschiedenis niet alleen te bewaren, maar ook actief opnieuw te vertellen.
Vanaf 1974 kregen de plaatselijke feesten van Moren en Christenen hun huidige belangrijke plaats binnen de patroonfeesten. De festiviteiten worden gehouden ter ere van San Bartolomé en de heiligen Abdón en Senén, die in de Valenciaanse traditie bekendstaan als Els Santets de la Pedra.
Abdón en Senén waren traditioneel beschermheiligen van landbouwers tegen hagel. Dat past perfect bij de geschiedenis van een dorp waar het overleven eeuwenlang afhankelijk was van de oogst.
In 1976 werd voor het eerst de moderne voorstelling van het Tractat d'Almizra georganiseerd. Sindsdien wordt de historische gebeurtenis ieder jaar op 25 augustus in de openlucht nagespeeld.
Meer dan veertig inwoners werken aan de voorstelling mee. Vooraf rijdt een heraut te paard door het dorp, begeleid door muziek en ceremonieel vertoon. Dit deel staat bekend als het Pregó del Tractat, de aankondiging van de voorstelling.
De avond eindigt met een eerbetoon aan de historische hoofdpersonen bij het herdenkingsmonument. Dit monument werd eveneens in 1976 geplaatst op de Plaça Rei Jaume I en is gemaakt door beeldhouwer Vicente Ferrero.
Het bijzondere is dat het Tractat geen voorstelling is die uitsluitend voor toeristen werd bedacht. Het wordt grotendeels door bewoners zelf gedragen en is daarmee onderdeel geworden van de lokale identiteit. Kinderen groeien op met het verhaal en verschillende generaties spelen een rol in het bewaren van de traditie.
Moren en Christenen
De volledige patroonfeesten vinden jaarlijks van 22 tot en met 26 augustus plaats. De eerste dagen staan onder meer in het teken van de Entrada de Moros y Cristianos, de symbolische verovering van het kasteel, religieuze plechtigheden, muziek en gezamenlijke activiteiten.
Op 25 augustus vormt het Tractat d'Almizra het historische hoogtepunt. Daardoor onderscheiden de Moren en Christenen in Campo de Mirra zich van veel andere plaatsen: hier is het feest rechtstreeks gekoppeld aan een concreet middeleeuws diplomatiek moment dat daadwerkelijk met de gemeente verbonden is.
Voor wie Campo de Mirra wil bezoeken is eind augustus daarom de meest levendige periode. Wie juist de rust en het landschap wil ervaren kan beter op een ander moment komen.
Puig d'Almizra wordt beschermd
De historische waarde van Puig d'Almizra kreeg in de eenentwintigste eeuw ook formele bescherming. In 2015 verklaarde de Generalitat Valenciana het gebied tot Bien de Interés Cultural, meestal afgekort tot BIC, in de categorie Sitio Histórico.
Bien de Interés Cultural is een van de hoogste Spaanse beschermingscategorieën voor cultureel erfgoed. Sitio Histórico betekent historische locatie of historisch gebied. De bescherming omvat niet alleen één muur of gebouw, maar het bredere historische landschap waarin verschillende perioden samenkomen.
Die keuze is begrijpelijk. Op Puig d'Almizra bevinden zich de resten van het kasteel, archeologische vindplaatsen, de ermita, de Torre del Conjurador en de locatie die met het verdrag van 1244 verbonden is.
In de afgelopen jaren is bovendien een belangrijk deel van de omtrek van het Castillo de Almizra opnieuw zichtbaar gemaakt. Delen van de muren zijn hersteld, waardoor bezoekers beter kunnen begrijpen hoe de middeleeuwse versterking in het landschap lag.
De archeologische bescherming beperkt zich niet tot het kasteel. Les Graelletes geniet afzonderlijke bescherming als archeologisch gebied met rotskunst. Daarmee omvat het erfgoed van Campo de Mirra een periode van duizenden jaren.
Nieuw leven voor oud erfgoed
Het bewaren van geschiedenis betekent in Campo de Mirra niet dat het dorp in het verleden blijft stilstaan. De laatste jaren zijn verschillende historische en culturele voorzieningen toegevoegd of vernieuwd.
In 2024 opende in de parochiekerk het Museo Parroquial de San Bartolomé. De collectie omvat meer dan 150 kunstwerken en daarnaast een bijzondere verzameling met meer dan tweehonderd reliekstukken uit verschillende perioden.
De collectie bevindt zich in ruimtes achter het hoofdaltaar en andere parochiale vertrekken. Daarmee kreeg religieus erfgoed dat eerder minder zichtbaar was een eigen museale plek.
Wie het museum wil bezoeken moet vooraf informeren naar de actuele openingstijden. In een gemeente van enkele honderden inwoners functioneren musea en culturele ruimtes niet altijd met dezelfde dagelijkse opening als grote stedelijke musea.
Ook buiten de kerk is geïnvesteerd. In 2024 werd het Auditorio Municipal José Albero Francés gebouwd. Het auditorium biedt ruimte voor concerten, theater, lezingen en culturele activiteiten en laat zien dat een kleine gemeente haar historische identiteit combineert met hedendaags cultureel leven.
De gerestaureerde wasplaats, historische huizen en aandacht voor Puig d'Almizra passen binnen dezelfde ontwikkeling. Erfgoed wordt niet alleen als een toeristische attractie gezien, maar als onderdeel van de leefbaarheid en identiteit van het dorp.
Landbouw bewaart oude lijnen
De geschiedenis van Campo de Mirra is misschien nergens zo voortdurend zichtbaar als in het landschap. Een groot deel van het grondgebied bestaat nog steeds uit landbouwpercelen, oude veldwegen en mediterrane hellingen.
Olijfbomen, amandelbomen en wijngaarden verwijzen naar teelten die generaties lang belangrijk zijn geweest. De technieken zijn veranderd, machines hebben veel handwerk vervangen en landbouw vormt niet meer voor ieder gezin de belangrijkste bron van inkomsten, maar de structuur van het landschap bleef voor een groot deel agrarisch.
In januari en februari kunnen amandelbomen als eerste grote verandering van het jaar gaan bloeien. Daarna wordt het landschap in het voorjaar groener. De zomer is heet en droog en in de herfst worden druiven, amandelen en olijven geoogst.
Die seizoenen zijn voor de geschiedenis belangrijker dan ze misschien lijken. Eeuwenlang werd het ritme van het sociale leven bepaald door precies deze landbouwcyclus. Feestdagen, arbeid, familiehulp en economische zekerheid waren ermee verbonden.
Zelfs religieuze tradities verwijzen ernaar. De Torre del Conjurador en de verering van Abdón en Senén herinneren aan een tijd waarin slecht weer niet alleen ongemakkelijk was, maar de voedselvoorraad en het inkomen van een heel huishouden kon bedreigen.
Geschiedenis wandelend ontdekken
Het mooie aan Campo de Mirra is dat veel van de geschiedenis ook buiten een museum te zien is. Puig d'Almizra ligt direct boven het dorp en kan te voet worden verkend. Een bezoek aan de heuvel combineert archeologie, landschap en middeleeuws erfgoed.
Wie verder wil wandelen kan sinds eind 2025 gebruikmaken van de officieel gehomologeerde SL-CV 188 Ruta de Sant Bertomeu. De rondwandeling is ongeveer 5,5 kilometer lang en verbindt verschillende landschappelijke en historische plekken.
Onderweg komen wandelaars door de omgeving van Monte Vaquero en Puig d'Almizra en langs locaties die met de archeologische geschiedenis verbonden zijn. Daarmee is de wandeling bijna een chronologische route door duizenden jaren menselijke aanwezigheid.
Meer over wandelroutes en landschap staat op MijnAlicante.nl in het artikel over de natuur rond Campo de Mirra.
Wie vooral monumenten en historische plekken wil bekijken kan daarnaast verder lezen bij de bezienswaardigheden in Campo de Mirra.
Geschiedenis in de hele streek
Campo de Mirra staat historisch niet op zichzelf. De gebeurtenissen van 1244 worden pas echt begrijpelijk wanneer ook omliggende plaatsen worden bekeken.
Villena ligt ten westen van Campo de Mirra en heeft met het Castillo de la Atalaya een van de belangrijkste historische vestingen van de regio. Villena kwam in de middeleeuwse grensgeschiedenis uiteindelijk binnen de Castiliaanse invloedssfeer terecht.
Biar lag juist aan de Valenciaanse zijde van de historische grens en bewaart eveneens een indrukwekkend middeleeuws kasteel. Wie Biar en Villena op dezelfde dag bezoekt, krijgt daardoor letterlijk twee kanten van het oude grensgebied te zien.
Beneixama is belangrijk voor de latere bestuurlijke geschiedenis van Campo. Vanaf 1795 hoorde Campo een tijdlang bij deze gemeente voordat het uiteindelijk zelfstandig werd.
Ook Cañada speelde een directe rol. Campo en Cañada vormden vanaf 1836 enkele jaren gezamenlijk de gemeente Campo-Cañada. De zelfstandigheid van Campo in 1843 betekende het einde van die korte bestuurlijke samenwerking.
Voor bezoekers vormt deze groep dorpen daarom een interessante historische route. De afstanden zijn klein, maar iedere plaats vertelt een ander deel van het verhaal over grenzen, landbouw, kastelen en de ontwikkeling van het Valenciaanse binnenland.
Geschiedenis en wonen komen samen
De geschiedenis is ook relevant voor mensen die tegenwoordig nadenken over wonen in Alicante of emigreren naar Spanje. Campo de Mirra is geen historisch decor waar het gewone leven is verdwenen. Het is een kleine levende gemeente waarin moderne woningen, landbouw, school, culturele activiteiten en eeuwenoud erfgoed naast elkaar bestaan.
Wie er gaat wonen krijgt de geschiedenis daardoor vanzelf mee. Straatnamen verwijzen naar het verdrag, de heuvel boven het dorp is een beschermd historisch gebied en ieder jaar wordt dezelfde gebeurtenis van 1244 opnieuw opgevoerd.
Dat maakt integratie in Campo de Mirra anders dan wonen in een anonieme urbanisatie. Interesse in de lokale geschiedenis, deelnemen aan feesten en begrijpen waarom het Tractat zo belangrijk is, helpen om het dorp beter te leren kennen.
Voor Nederlanders en Belgen die willen verhuizen naar Alicante en bewust het binnenland kiezen kan dat juist een aantrekkelijk onderdeel van het dagelijks leven zijn. Meer praktische informatie over woningen, voorzieningen en werken staat bij wonen in Campo de Mirra.
Campo bewaart zijn grensverhaal
Campo de Mirra is klein, maar het historische verhaal bestrijkt duizenden jaren. Archeologische vondsten voeren terug naar de Bronstijd. Tijdens de islamitische periode ontstond Almizra als onderdeel van een landbouw- en grenslandschap. In 1243 kwam het kasteel volgens de lokale traditie in christelijke handen en op 26 maart 1244 werd hier het verdrag gesloten dat de naam van het dorp blijvend in de middeleeuwse geschiedenis plaatste.
Daarna volgden eeuwen waarin Campo onderdeel was van Biar, vervolgens korte tijd onder Beneixama viel en samen met Cañada een gemeente vormde. Sinds 1843 is Campo zelfstandig en vanaf 1849 draagt het bewust de verwijzing naar Mirra in zijn naam.
De gebouwen vertellen ondertussen hun eigen verhaal. De ermita is al vanaf 1489 gedocumenteerd, de Torre del Conjurador dateert uit 1678 en de huidige parochiekerk werd tussen 1817 en 1875 gebouwd. De aljibe, oude huizen, likeurfabriek en wasplaats tonen vervolgens hoe het dagelijkse dorp zich ontwikkelde.
In de twintigste eeuw dreigde het verleden niet te verdwijnen. Integendeel: vanaf 1976 begon Campo de Mirra het Verdrag van Almizra ieder jaar opnieuw te spelen. Daardoor veranderde een historische gebeurtenis in een levende traditie die inmiddels verschillende generaties inwoners met elkaar verbindt.
De bescherming van Puig d'Almizra als Bien de Interés Cultural in 2015, herstel van delen van het kasteel, opening van het parochiemuseum in 2024 en verdere investeringen in cultuur laten zien dat die belangstelling voortduurt.
Wie Campo de Mirra bezoekt ziet daarom geen dorp dat toevallig ooit in een geschiedenisboek terechtkwam. De geschiedenis bepaalt nog steeds de naam, het landschap, de feestkalender en een belangrijk deel van de identiteit van de inwoners.
Juist daarom is Campo de Mirra voor liefhebbers van het binnenland van Alicante zo interessant. De grote gebeurtenissen vonden hier niet plaats ondanks de kleine schaal van het dorp, maar juist omdat deze vallei eeuwenlang op een natuurlijke grens en doorgangsroute lag.
Meer algemene informatie over de ligging en het huidige dorp staat bij Campo de Mirra in Alicante. Samen met de pagina's over natuur, wonen en bezienswaardigheden ontstaat zo een compleet beeld van een klein dorp met een buitengewoon groot verleden.
Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt op 14 augustus 2026.