Wie de drukke stranden en boulevards van de Costa Blanca even achter zich wil laten, vindt diep in de Marina Alta een dorp waar de tijd bijna lijkt te hebben stilgestaan. Llombai ligt verscholen in Vall de Gallinera, tussen steile berghellingen, oude landbouwterrassen en boomgaarden met kersen-, amandel- en olijfbomen. Het gehucht bestaat uit slechts één smalle straat met een klein aantal oude huizen, waarvan verschillende al jarenlang leegstaan of langzaam vervallen. Er zijn geen winkels, cafés of andere voorzieningen. Juist die stilte maakt Llombai bijzonder voor bezoekers die het onbekendere binnenland van de provincie Alicante willen ontdekken. Het is geen opgeknapt openluchtmuseum en ook geen toeristische attractie met kaartverkoop, maar een kwetsbare plek waar de geschiedenis van een verdwenen dorpsgemeenschap nog zichtbaar aanwezig is.
Eén straat vol oude verhalen
Llombai is klein genoeg om in korte tijd te bekijken, maar wie langzaam wandelt, ontdekt steeds meer details. Oude deuren, verweerde gevels, dichtgemetselde ramen en muren van natuursteen laten zien hoe eenvoudig het leven hier vroeger moet zijn geweest. De huizen staan vrijwel allemaal langs dezelfde straat, omdat het bergachtige landschap nauwelijks ruimte bood voor uitbreiding. Bij de ingang zijn nog resten van een oude olijfmolen te herkennen. Verderop liggen de historische wasplaats en de bekende fontein met drie waterstralen. Llombai had geen eigen kerk of begraafplaats en was voor verschillende voorzieningen afhankelijk van het nabijgelegen Alpatró. Dat maakt duidelijk hoe klein de gemeenschap altijd is gebleven. Het dorp vormde geen afgesloten wereld, maar maakte deel uit van een netwerk van kleine plaatsen die samen leefden van landbouw, water en onderlinge hulp.
Dorp liep langzaam leeg
Het vertrek van de inwoners gebeurde niet van de ene op de andere dag. Vanaf de jaren zestig kozen steeds meer bewoners voor een woning in een grotere plaats met betere wegen en meer dagelijkse voorzieningen. Vooral Alpatró lag dichtbij en bood een praktischer leven, terwijl voormalige inwoners van daaruit hun landbouwgrond rond Llombai konden blijven bewerken. Jongeren vertrokken bovendien naar de kust of grotere steden, waar meer werk en opleidingsmogelijkheden waren. Het gehucht raakte daardoor stap voor stap leger. In 1977 verdween de laatste vaste bewoner en kwam het dagelijkse dorpsleven tot stilstand. Sommige huizen werden daarna nog onderhouden of af en toe gebruikt, maar van een gewone dorpsgemeenschap was geen sprake meer. Het verhaal van Llombai is daarmee ook het verhaal van veel kleine binnenlandse kernen die inwoners verloren toen Spanje in korte tijd veranderde.
Fontein bleef hart van Llombai
De fontein met drie waterstralen en de naastgelegen wasplaats vormen nog altijd het herkenbaarste deel van Llombai. Vroeger kwamen inwoners hier water halen, kleding wassen en elkaar spreken. De plek had daardoor niet alleen een praktische functie, maar was ook een belangrijk ontmoetingspunt. Het water dat niet direct werd gebruikt, stroomde verder naar kleine bevloeide akkers en moestuinen rond het gehucht. Zo werd vrijwel iedere druppel benut in een landschap waar water altijd kostbaar is geweest. De regionale organisatie MACMA beschrijft hoe de wasplaats wordt gevoed door de bescheiden bron met drie openingen. Aan de andere kant bevindt zich een kleine ruimte waarin water door natuurlijke filtering vanuit de bodem wordt verzameld. Wie hier nu staat, ziet meer dan een oude stenen bak: de fontein vertelt hoe sterk het vroegere dorpsleven verbonden was met water en landbouw.
Laatste bewoner voedde dorpsverhalen
Rond Llombai worden al jarenlang verhalen verteld over Stefan Gregor, een man uit Midden-Europa die als laatste vaste bewoner van het gehucht bekendstond. In de omgeving werd hij vaak eenvoudigweg de Duitser van Llombai genoemd. Zijn teruggetrokken leven en overlijden in 1977 zorgden voor veel plaatselijke verhalen, waarvan feit en overdrijving niet altijd eenvoudig van elkaar zijn te scheiden. Wat wel duidelijk is, is dat zijn dood het symbolische einde betekende van Llombai als bewoonde dorpsgemeenschap. De verhalen rond deze laatste inwoner geven de plek een mysterieuze sfeer, maar bezoekers doen er goed aan vooral naar het bredere verhaal te kijken. Llombai werd niet verlaten door één opmerkelijke gebeurtenis, maar door een langzaam proces van vergrijzing, vertrek en het verdwijnen van voorzieningen. Dat maakt de stille straat uiteindelijk menselijker en misschien nog indrukwekkender.
Bezoek vraagt respect en voorzichtigheid
Llombai kan via de openbare weg worden bereikt, maar bezoekers moeten rekening houden met de kwetsbare toestand van verschillende gebouwen. Sommige woningen zijn particulier bezit, terwijl andere muren, daken en vloeren door ouderdom instabiel kunnen zijn. Naar binnen gaan is daarom niet verstandig en kan bovendien een inbreuk vormen op privéterrein. Het mooiste beeld van het gehucht ontstaat juist door rustig over de straat te lopen, de oude gevels te bekijken en bij de fontein en wasplaats stil te staan. In de zomer kan het in de vallei snel warm worden en is er niet overal schaduw. Neem voldoende water mee, draag goede schoenen en voorkom vuur of vonken bij droge begroeiing. Omdat Llombai geen horeca, toiletten of winkels heeft, is het verstandig om een bezoek vooraf goed voor te bereiden en afval altijd weer mee te nemen.
Meer zien in Vall de Gallinera
Een bezoek aan Llombai kan mooi worden gecombineerd met andere dorpen in Vall de Gallinera. Alpatró en Benissili liggen dichtbij en hebben nog wel een kleine vaste bevolking. De kronkelende weg door de vallei voert langs witte huizen, kerken, traditionele wasplaatsen, landbouwterrassen en uitzichtpunten over het berglandschap. Wandelaars kunnen in de omgeving verschillende historische paden volgen, al vragen hoogteverschillen en zomerse temperaturen om een goede voorbereiding. Meer ideeën staan op Mijn Alicante bij toerisme in Vall de Gallinera. Wie meer wil begrijpen van de islamitische oorsprong, landbouwcultuur en ontwikkeling van de acht dorpskernen kan verder lezen over de geschiedenis van Vall de Gallinera. Zo wordt Llombai onderdeel van een bredere ontdekkingstocht door een van de stilste valleien van Alicante.
Bronnen: El Español Alicante, Turismo Vall de Gallinera en MACMA.
